เนื้อข่าว

เวียดนามได้ดำเนินมาตรการผ่อนคลายแรงกดดันต่อผู้นำเข้าสินค้าอาหารเป็นการชั่วคราว ภายหลังจากกระบวนการตรวจปล่อยสินค้าผ่านพิธีการศุลกากรกลับสู่ภาวะปกติ โดยเป็นผลจากการออกมติหมายเลข 09/2026/NQ-CP (Resolution No. 09/2026/NQ-CP) เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2569 เพื่อระงับการบังคับใช้กฤษฎีกาหมายเลข 46/2026/ND-CP (Decree No. 46/2026/ND-CP) ว่าด้วยการจัดการความปลอดภัยอาหาร การขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์อาหาร และการตรวจสอบอาหารนำเข้า รวมถึงมติหมายเลข 66.13/2026/NQ-CP (Resolution No. 66.13/2026/NQ-CP) ว่าด้วยการประกาศมาตรฐานที่ใช้กับผลิตภัณฑ์อาหารและการจดทะเบียนการแสดงรายการข้อมูลผลิตภัณฑ์อาหาร เป็นการชั่วคราวจนถึงวันที่ 15 เมษายน 2569 ท่ามกลางบริบทของความติดขัดในห่วงโซ่อุปทานด้านโลจิสติกส์และความล่าช้าในกระบวนการผ่านพิธีการศุลกากรในช่วงก่อนเทศกาลตรุษเวียดนาม

ทั้งนี้ หน่วยงานระดับกระทรวง หน่วยงานของรัฐ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของเวียดนาม ได้รับมอบหมายให้เร่งเสริมสร้างความพร้อมด้านกรอบกฎหมาย แนวปฏิบัติในการดำเนินงาน และกลไกการกำกับดูแล เพื่อรองรับการกลับมาบังคับใช้กฎระเบียบใหม่อย่างมีประสิทธิภาพในระยะถัดไป ขณะเดียวกัน ในช่วงระยะเวลาของการระงับการบังคับใช้กฤษฎีกาฉบับใหม่ กฎระเบียบเดิมภายใต้กฤษฎีกาหมายเลข 15/2018/ND-CP (Decree No. 15/2018/ND-CP) ซึ่งใช้เป็นกรอบกำกับดูแลด้านความปลอดภัยอาหาร มาตั้งแต่ ปี 2561 จะยังคงถูกนำมาใช้เป็นหลักอย่างต่อเนื่อง เพื่อรักษาความต่อเนื่องของกระบวนการตรวจสอบและพิธีการศุลกากร

การตัดสินใจดังกล่าวมีขึ้นภายหลังจากที่ผู้ประกอบการนำเข้าได้แสดงข้อกังวลอย่างต่อเนื่องต่อผลกระทบของกฤษฎีกาหมายเลข 46/2026/ND-CP ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มกราคม 2569 โดยปราศจากช่วงเวลาเปลี่ยนผ่าน (Transition Period) และแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนเกี่ยวกับข้อกำหนดการตรวจสอบใหม่ ส่งผลให้เกิดภาวะสินค้าตกค้างสะสม ความล่าช้าในกระบวนการตรวจปล่อยสินค้า และต้นทุนการดำเนินธุรกิจที่เพิ่มสูงขึ้นในช่วงฤดูกาลจับจ่ายสูงสุดของเทศกาลตรุษเวียดนาม

ภายใต้บริบทดังกล่าว กรมศุลกากรเวียดนาม (Viet Nam Customs) ได้ออกหนังสือเร่งด่วนกำชับให้หน่วยงานศุลกากรในพื้นที่ปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อเร่งรัดการตรวจปล่อยสินค้า โดยให้ความสำคัญเป็นลำดับแรกแก่สินค้าอาหารนำเข้า ทั้งนี้ นาย Tran Duc Nghia ประธานสมาคมโลจิสติกส์ฮานอย (Ha Noi Logistics Association) และ นาย Luong Ngoc Quang เจ้าหน้าที่กรมคุ้มครองพืชและผลผลิต (Department of Plant and Production Protection) กระทรวงเกษตรและสิ่งแวดล้อม ได้ยืนยันว่า กระบวนการตรวจสอบและพิธีการศุลกากร ณ จุดผ่านแดนหลัก อาทิ กรุงฮานอย นครโฮจิมินห์ นครไฮฟอง จังหวัดเหล่ากาย (Lao Cai) และจังหวัดหล่างเซิน (Lang Son) ได้ทยอยกลับเข้าสู่ภาวะปกติในช่วงที่ผ่านมา

ในเชิงนโยบาย เหตุการณ์ดังกล่าวได้สะท้อนถึงปัญหาเชิงโครงสร้างของกฤษฎีกาหมายเลข 46/2026/ND-CP ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการทบทวนและปรับปรุงก่อนการนำกลับมาบังคับใช้อีกครั้ง โดยมีข้อเสนอให้กฎระเบียบใหม่สร้างความสมดุลระหว่างการบริหารจัดการของรัฐ การคุ้มครองผู้บริโภค และสภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่เอื้อต่อการลงทุน รวมถึงกำหนดช่วงเวลาเปลี่ยนผ่านที่ชัดเจน เพื่อสนับสนุนการปรับตัวของทั้งภาคธุรกิจและหน่วยงานกำกับดูแล พร้อมทั้งปรับสมดุลแนวทางการกำกับดูแลจากการเน้นการตรวจสอบก่อนการตรวจปล่อยสินค้า (Pre-clearance Inspection) ไปสู่การกำกับดูแลภายหลังการตรวจปล่อยสินค้า (Post-clearance Oversight) โดยยึดหลักการบริหารจัดการตามระดับความเสี่ยงเป็นแกนกลาง ควบคู่กับการยกระดับการบูรณาการการทำงานระหว่างหน่วยงานและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานข้อมูลร่วมและแพลตฟอร์มดิจิทัลแบบบูรณาการเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และความแม่นยำของระบบการกำกับดูแลในระยะยาว

นอกจากนี้ นาง Pham Thi Ngoc Thuy ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการวิจัยพัฒนาเศรษฐกิจภาคเอกชน ภายใต้สภาที่ปรึกษาการปฏิรูปกระบวนการทางปกครองของนายกรัฐมนตรี (Prime Minister’s Administrative Procedure Reform Advisory Council) ร่วมกับผู้แทนจากหอการค้าอเมริกันในเวียดนาม (American Chamber of Commerce in Vietnam) และสมาคมอาหารและวัตถุดิบอาหารนครโฮจิมินห์ (Ho Chi Minh City Food and Foodstuff Association) ได้เสนอให้มีปรับปรุงและออกแบบกรอบกฎระเบียบให้สอดคล้องกับสภาพการดำเนินงานจริง โดยเน้นการลดความซ้ำซ้อนของกระบวนการรับรองความสอดคล้องตามมาตรฐาน (Conformity Declarations) การแก้ไขปัญหาความไม่เป็นเอกภาพในการบังคับใช้กฎหมายในระดับท้องถิ่น และการยกระดับไปสู่ระบบกำกับดูแลเชิงความเสี่ยงที่มีความเข้มแข็งและยืดหยุ่น ควบคู่กับ การประยุกต์ใช้มาตรฐานสากลด้านความปลอดภัยอาหาร อาทิ HACCP, ISO และ GMP สำหรับสินค้าอาหารแปรรูป ตลอดจนการนำแนวคิดการกำกับดูแลตลอดห่วงโซ่อาหารแบบบูรณาการมาใช้เพื่อเสริมสร้างประสิทธิผลของกระบวนการตรวจสอบ ความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับ และความโปร่งใสของระบบกำกับดูแลอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

ในมิติของเสถียรภาพเชิงนโยบาย ผู้แทนจากหอการค้ายุโรปในเวียดนาม (European Chamber of Commerce in Viet Nam: EuroCham) และ มหาวิทยาลัย RMIT University Viet Nam ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของเสถียรภาพและความสามารถในการคาดการณ์ของนโยบายในฐานะปัจจัยพื้นฐานที่สนับสนุนขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และความเชื่อมั่นของนักลงทุน โดยเฉพาะในบริบทที่ห่วงโซ่อุปทานโลกยังคงมีความเปราะบางและภาคธุรกิจต้องดำเนินงานภายใต้อัตรากำไรที่จำกัด พร้อมกันนี้ ยังมีข้อสังเกตว่า กฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยอาหาร (Law on Food Safety) มีแนวโน้มได้รับการปรับปรุงแก้ไขในระยะอันใกล้ ซึ่งอาจนำไปสู่การทบทวน ปรับโครงสร้าง หรือการแทนที่กฤษฎีกาและมติที่เกี่ยวข้อง และอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านความผันผวนและความไม่แน่นอนของกรอบกฎระเบียบ ดังนั้น จึงมีความจำเป็นที่หน่วยงานกำกับดูแลจะต้องวางแผนและบริหารจัดการกระบวนการเปลี่ยนผ่านเชิงกฎระเบียบอย่างเป็นระบบและรอบคอบ เพื่อรักษาเสถียรภาพของสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ เสริมสร้างความเชื่อมั่นของภาคเอกชน และสนับสนุนความต่อเนื่องของการลงทุนในระยะยาว

ทั้งนี้ ในการประชุมรัฐบาลเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2569 นาย Phạm Minh Chính นายกรัฐมนตรีเวียดนาม ได้ย้ำถึงความสำคัญของการกำหนดบทเฉพาะกาลในเอกสารกฎหมายฉบับใหม่อย่างชัดเจน เพื่อสนับสนุนการบังคับใช้กฎหมายให้เป็นไปอย่างต่อเนื่อง มีเสถียรภาพ และลดแรงเสียดทานในการบังคับใช้ในทางปฏิบัติ ท่ามกลางภารกิจด้านนิติบัญญัติจำนวนมากภายหลังจากที่การประชุมสมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 10 สมัยที่ 15 ได้ให้ความเห็นชอบกฎหมาย 46 ฉบับ และมติ 6 ฉบับ ซึ่งจำเป็นต้องจัดทำกฎระเบียบลำดับรองรวมกว่า 252 ฉบับ เพื่อรองรับการบังคับใช้อย่างเป็นรูปธรรม ในขณะเดียวกัน นาย Ho Quoc Dung รองนายกรัฐมนตรีได้มีข้อสั่งการตั้งแต่วันที่ 16 มกราคม 2569 ให้หน่วยงานระดับกระทรวง เร่งรัดการจัดทำกฎระเบียบรายละเอียดและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันยังมีเอกสารลำดับรองราว 100 ฉบับ ที่อยู่ระหว่างกระบวนการจัดทำแม้ว่ากฎหมายและมติหลักจะมีผลบังคับใช้แล้ว ทั้งนี้ รัฐบาลได้กำชับให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เร่งยกระดับความรวดเร็วในการดำเนินงานควบคู่กับการรักษามาตรฐานคุณภาพ เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายเป็นไปอย่างมีเอกภาพ มีประสิทธิผล และเอื้อต่อความเชื่อมั่นในระบบกฎหมายและสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจโดยรวม

(แหล่งที่มา https://vietnamnews.vn/ ฉบับวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569)

วิเคราะห์ผลกระทบ

การตัดสินใจของรัฐบาลเวียดนามในการชะลอการบังคับใช้กฤษฎีกาหมายเลข 46/2026/ND-CP ว่าด้วยการจัดการความปลอดภัยอาหาร การขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์อาหาร และการตรวจสอบอาหารนำเข้า และมติหมายเลข 66.13/2026/NQ-CP ว่าด้วยการประกาศมาตรฐานที่ใช้กับผลิตภัณฑ์อาหารและการจดทะเบียนการแสดงรายการข้อมูลผลิตภัณฑ์อาหาร แม้จะช่วยบรรเทาแรงกดดันต่อภาคธุรกิจและห่วงโซ่อุปทานในระยะสั้น แต่ก็สะท้อนประเด็นเชิงโครงสร้างเกี่ยวกับความต่อเนื่องและความน่าเชื่อถือของระบบกำกับดูแลภาครัฐอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งนี้ ต้องยอมรับว่าการออกกฎระเบียบดังกล่าวมีที่มาและความชอบธรรมภายใต้บริบทที่ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยอาหารทวีความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะในช่วงก่อนเทศกาลตรุษเวียดนาม ซึ่งมีการตรวจพบกรณีอาหารปลอมและอาหารปนเปื้อนในระดับอุตสาหกรรมหลายครั้ง รัฐบาลจึงมีความจำเป็นต้องยกระดับการกำกับดูแลเพื่อคุ้มครองสุขภาพของประชาชน เสริมสร้างสิทธิผู้บริโภค และอุดช่องว่างในห่วงโซ่การผลิตและการกระจายสินค้าอาหาร

อย่างไรก็ตาม ปัญหาหลักเกิดขึ้นในขั้นตอนการบังคับใช้จริง เนื่องจากกฎระเบียบใหม่มีผลบังคับใช้ทันที โดยยังขาดแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังมีความพร้อมด้านบุคลากร ระบบและกระบวนการไม่เพียงพอ ส่งผลให้กระบวนการตรวจสอบและการทดสอบคุณภาพอาหารหยุดชะงัก การผ่านพิธีการศุลกากรล่าช้า และเกิดการตกค้างของสินค้านำเข้าจำนวนมากตามด่านชายแดนและท่าเรือ สถานการณ์ดังกล่าวสร้างภาระต้นทุนแก่ผู้ประกอบการ ทั้งในรูปของค่าขนส่ง ค่าฝากตู้สินค้า ค่าเก็บรักษาสินค้าแช่เย็น ตลอดจนแรงกดดันต่อกระแสเงินสด โดยเฉพาะในกลุ่มวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ซึ่งมีข้อจำกัดด้านสภาพคล่องและความสามารถในการรองรับความเสี่ยง

ภายใต้สถานการณ์ดังกล่าว รัฐบาลเวียดนามจึงมีมติให้ระงับการบังคับใช้กฎระเบียบใหม่เป็นการชั่วคราวจนถึงวันที่ 15 เมษายน 2569 และให้กลับไปใช้กรอบกฎหมายเดิมภายใต้กฤษฎีกาหมายเลข 15/2018/ND-CP ในช่วงเปลี่ยนผ่าน มาตรการนี้ในเชิงการบริหารเศรษฐกิจมหภาคถือเป็นแนวทางที่เหมาะสม เนื่องจากช่วยคลี่คลายปัญหาสินค้าตกค้าง ลดความเสี่ยงต่อการปรับขึ้นของราคาสินค้า บรรเทาความตึงเครียดในตลาด และรักษาความต่อเนื่องของกิจกรรมทางการค้าในช่วงเวลาที่อ่อนไหว อย่างไรก็ดี การที่กฎระเบียบซึ่งเพิ่งมีผลบังคับใช้ต้องถูกระงับในระยะเวลาอันสั้น อาจส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือของนโยบายและความเชื่อมั่นของภาคธุรกิจ นักลงทุน และคู่ค้าต่างประเทศ โดยสะท้อนถึงต้นทุนจากการเตรียมความพร้อมด้านกฎระเบียบที่ยังไม่รอบคอบเพียงพอ

ในเชิงโครงสร้าง เหตุการณ์ดังกล่าวได้เผยให้เห็นความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานและระบบโลจิสติกส์ข้ามพรมแดน อุตสาหกรรมจำนวนมากดำเนินงานภายใต้รูปแบบการบริหารสินค้าคงคลังในระดับต่ำ เมื่อวัตถุดิบนำเข้าไม่สามารถผ่านพิธีการได้ตามกำหนด โรงงานอาจต้องลดกำลังการผลิตหรือหยุดสายการผลิต ซึ่งส่งผลต่อระดับต้นทุน ความสามารถในการแข่งขัน และความน่าเชื่อถือของประเทศในฐานะศูนย์กลางการผลิตและการค้าในภูมิภาค นอกจากนี้ คู่ค้าต่างประเทศอาจประเมินความเสี่ยงด้านกฎระเบียบเพิ่มขึ้น และเรียกร้องเงื่อนไขการค้าหรือหลักประกันที่เข้มงวดมากขึ้นในอนาคต

กรณีการระงับการบังคับใช้กฤษฎีกาหมายเลข 46/2026/ND-CP และมติหมายเลข 66.13/2026/NQ-CP เป็นตัวอย่างที่สะท้อนถึงความจำเป็นในการสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองผู้บริโภคกับเสถียรภาพของนโยบายเศรษฐกิจและการค้า แม้เป้าหมายของกฎระเบียบใหม่จะมีความสำคัญในเชิงสาธารณะ แต่การออกแบบและการบังคับใช้ควรคำนึงถึงช่วงเปลี่ยนผ่าน ความพร้อมของหน่วยงาน และความสามารถของภาคธุรกิจในการปรับตัว หากขาดองค์ประกอบดังกล่าวนโยบายที่มีเจตนาดีอาจก่อให้เกิดต้นทุนทางเศรษฐกิจและสังคมมากกว่าประโยชน์ที่คาดหวังไว้

นำเสนอโอกาส/แนวทาง

การที่เวียดนามระงับการบังคับใช้กฤษฎีกาหมายเลข 46/2026/ND-CP และมติหมายเลข 66.13/2026/NQ-CP เป็นการชั่วคราว ส่งผลให้แรงกดดันต่อกระบวนการนำเข้าอาหารและพิธีการศุลกากรผ่อนคลายลงในระยะสั้น ซึ่งเอื้อต่อความต่อเนื่องของห่วงโซ่อุปทานและลดความเสี่ยงด้านต้นทุนโลจิสติกส์สำหรับผู้ประกอบการไทยที่ส่งออกหรือกระจายสินค้าเข้าสู่ตลาดเวียดนาม อย่างไรก็ดี เหตุการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความผันผวนของกรอบกฎระเบียบด้านความปลอดภัยอาหาร ซึ่งอาจเพิ่มความไม่แน่นอนด้านการวางแผนทางการค้าและการบริหารสต็อกในระยะกลางถึงระยะยาว

ผู้ประกอบการไทยควรเตรียมความพร้อมต่อการกลับมาบังคับใช้กฎระเบียบใหม่ของเวียดนาม โดยยกระดับระบบการปฏิบัติตามมาตรฐานสากลด้านความปลอดภัยอาหาร อาทิ HACCP, ISO และ GMP ควบคู่กับการพัฒนาระบบเอกสาร การตรวจสอบย้อนกลับ และการบริหารความเสี่ยงด้านกฎระเบียบ นอกจากนี้ ควรติดตามแนวโน้มการปรับโครงสร้างการกำกับดูแลของเวียดนามที่มีแนวโน้มเปลี่ยนน้ำหนักจากการตรวจสอบก่อนปล่อยสินค้าไปสู่การกำกับดูแลหลังการปล่อยสินค้าภายใต้แนวทางการกำกับดูแลแบบคัดกรองตามความเสี่ยง

อย่างไรก็ดี สถานการณ์ดังกล่าวเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยสามารถเสริมสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันผ่านการยกระดับมาตรฐานสินค้า ความโปร่งใสของกระบวนการผลิต และการสร้างความเชื่อมั่นต่อคู่ค้าเวียดนามและผู้นำเข้าในภูมิภาค อีกทั้งยังเป็นจังหวะสำคัญในการขยายความร่วมมือด้านโลจิสติกส์ การกระจายสินค้า และการลงทุนในห่วงโซ่มูลค่าอาหารในเวียดนาม โดยเฉพาะในบริบทที่เวียดนามกำลังปรับปรุงกรอบกฎหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแลและเสริมเสถียรภาพของสภาพแวดล้อมทางการค้าในระยะยาว

FACT SHEET

AUSTRALIA

NOVEMBER 2568