ทำความรู้จักท่าเรือหลูโจว (Luzhou Port) ประตูการค้าสู่จีนตอนใน

Luzhou Port (ท่าเรือหลูโจว) เป็นท่าเรือแม่น้ำที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งบนแม่น้ำแยงซีตอนบน ตั้งอยู่ในเมืองหลูโจว มณฑลเสฉวน สาธารณรัฐประชาชนจีน มีบทบาทสำคัญในการเชื่อมต่อทางตะวันตกของจีนเข้ากับเส้นทางน้ำสู่ทะเล

หลูโจวเป็นเมืองท่ามาแต่โบราณ ด้วยทำเลที่ตั้งอยู่จุดบรรจบของแม่น้ำแยงซีและแม่น้ำถู (Tuo River) ทำให้เป็นศูนย์กลางการค้าและการขนส่งทางน้ำในภูมิภาคมาตั้งแต่สมัยโบราณ ในยุคปฏิรูปและเปิดประเทศ หลังปี 1978 การเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนทำให้การขนส่งทางน้ำมีความสำคัญมากขึ้น ท่าเรือหลูโจวจึงได้รับการพัฒนาและขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ได้รับการพัฒนาเป็นท่าเรือหลัก ซึ่งในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หลูโจวได้รับการวางตำแหน่งให้เป็นท่าเรือหลักในระบบขนส่งของแม่น้ำแยงซี และเป็นประตูน้ำสำคัญสู่มณฑลเสฉวนและภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจีน ในปัจจุบันมีการรวมกลุ่มเป็นหนึ่งเดียวกับท่าเรือสำคัญอื่นๆ ในภูมิภาค เช่น ท่าเรืออี๋ปิน ท่าเรือเล่อชาน ภายใต้บริษัท Sichuan Port and Shipping Investment Group เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและขีดความสามารถในการแข่งขัน

ท่าเรือหลูโจวเป็นท่าเรือที่ทันสมัย และมีบทบาทสำคัญหลายประการ ได้แก่ การขนส่งสินค้าแบบต่อเนื่องหลายรูปแบบ เป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญที่เปลี่ยนถ่ายสินค้าระหว่างการขนส่งทางน้ำ ทางถนน และทางรถไฟ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งทางรถไฟจีน-ลาว ที่เชื่อมต่อไปยังภูมิภาคอาเซียน) สินค้าหลักที่ขนส่ง ได้แก่ สินค้าเทกอง (ถ่านหิน แร่ธาตุ วัสดุก่อสร้าง) สินค้าเหลว โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์จากปิโตรเคมี เนื่องจากหลูโจวเป็นฐานอุตสาหกรรมเคมีที่สำคัญ และสินค้าทั่วไปและตู้คอนเทนเนอร์ ซึ่งได้แก่ สินค้าอุปโภคบริโภค สินค้าเครื่องจักรกลการเกษตร และสินค้าส่งออกอื่นๆ จากมณฑลเสฉวน

ทั้งนี้ ท่าเรือหลูโจวมีส่วนสำคัญในการช่วยส่งเสริมเศรษฐกิจท้องถิ่น ทั้งการลดต้นทุนโลจิสติกส์ให้กับโรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่ตอนในของจีน ทำให้สามารถส่งสินค้าออกสู่ตลาดโลกได้ทางน้ำผ่านนครฉงชิ่งและท่าเรือเซี่ยงไฮ้ และส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศให้แก่ท้องถิ่น เนื่องจากมีท่าเรือศุลกากร (Customs clearance) ที่สามารถดำเนินพิธีการศุลกากรได้ภายในท่าเรือ ช่วยอำนวยความสะดวกในการนำเข้าและส่งออก

อย่างไรก็ตาม แม้จะมีความสำคัญ แต่ท่าเรือหลูโจวก็เผชิญกับความท้าทายหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นข้อจำกัดทางธรรมชาติของแม่น้ำแยงซีตอนบนที่มีความลึกไม่สม่ำเสมอ และมีแก่งหินใต้น้ำ โดยเฉพาะในฤดูแล้ง (ฤดูหนาว-ฤดูใบไม้ผลิ) ทำให้เรือขนาดใหญ่ไม่สามารถเดินเรือได้เต็มที่ หรือต้องบรรทุกสินค้าน้อยลง (light-load sailing) ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญที่สุด ในขณะเดียวกันมีการแข่งขันสูงกับท่าเรือใกล้เคียง และท่าเรืออื่นๆ ในลุ่มน้ำแยงซีตอนบน เช่น ท่าเรือฉงชิ่ง (ซึ่งใหญ่และทันสมัยกว่า) ท่าเรืออี๋ปิน ต่างก็แย่งชิงพื้นที่ (พื้นที่เบื้องหลังท่าเรือ) และปริมาณสินค้ากันอย่างรุนแรง และการแข่งขันกับการขนส่งรูปแบบอื่นๆ ทั้งการขนส่งทางถนนและทางรถไฟที่พัฒนาเร็วขึ้น โดยเฉพาะทางรถไฟความเร็วสูงและเส้นทางรถไฟจีน-ยุโรป (China Railway Express) ที่เร็วกว่า ดึงดูดสินค้ามูลค่าสูงที่ต้องการความรวดเร็ว ตลอดจนโครงสร้างพื้นฐานและประสิทธิภาพของท่าเรือที่แม้จะพัฒนาไปมาก แต่ในบางจุดท่าเรืออาจยังขาดแคลนอุปกรณ์ขนถ่ายที่ทันสมัยเพียงพอ หรือระบบการจัดการที่ล่าช้าเมื่อเทียบกับมาตรฐานสากล และสุดท้ายผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ที่เกิดจากการขนส่งทางน้ำและกิจกรรมในท่าเรือ เช่น การกำจัดสิ่งปฏิกูลจากเรือ ฝุ่นละอองจากการขนถ่ายสินค้าเทกอง ส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำและอากาศในแม่น้ำแยงซี ซึ่งรัฐบาลให้ความสำคัญกับการปกป้องระบบนิเวศของแม่น้ำเป็นอย่างมาก

โดยสรุป ท่าเรือหลูโจวถือเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจตะวันตกของจีน แม้จะเผชิญอุปสรรคทางธรรมชาติและการแข่งขันสูง แต่ด้วยการลงทุนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการปรับตัวสู่การเป็นท่าเรืออัจฉริยะและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ก็จะยังคงรักษาบทบาทความเป็นประตูการค้าที่สำคัญต่อไป การที่ผู้ประกอบการไทยจะใช้ประโยชน์จากท่าเรือหลูโจวได้อย่างเต็มที่นั้น จำเป็นต้องเข้าใจทำเลที่ตั้ง (Location) และเส้นทางเชื่อมต่อ (Connectivity) ของท่าเรือเป็นสำคัญ ท่าเรือหลูโจวไม่ได้ใหญ่ที่สุดหรือทันสมัยที่สุดในจีนตอนบน แต่มีจุดแข็งคือการเป็น "ประตูการค้าสู่ตอนในของจีน" สำหรับสินค้าที่มาในเส้นทางเศรษฐกิจใหม่ โดยเฉพาะทางรถไฟจีน-ลาว

ข้อคิดเห็น/ข้อเสนอแนะ สคต. เฉิงตู

โอกาสและการใช้ประโยชน์สำหรับผู้ประกอบการไทย

1. โอกาสหลักในการเชื่อมต่อกับรถไฟจีน-ลาว ถือเป็นโอกาสที่สำคัญที่สุดสำหรับผู้ประกอบการไทย เพราะท่าเรือหลูโจวเป็นจุดยุทธศาสตร์ในการเปลี่ยนถ่ายสินค้าระหว่างทางน้ำและทางรถไฟสายนี้ การนำเข้าสินค้าจากไทยไปจีนตอนใน อาทิ เส้นทางสินค้าไทย (เช่น ยางพารา ผลไม้สด ทุเรียนแช่เย็น แช่แข็ง ข้าว) สามารถขนส่งทางรถยนต์มาที่ด่านหนองคาย-เวียงจันทน์ จากนั้นขึ้นรถไฟจีน-ลาว ผ่านลาวไปยังนครคุนหมิง และต่อไปยังหลูโจว เมื่อสินค้ามาถึงหลูโจว ผู้ประกอบการไทยสามารถกระจายสินค้าต่อไปยังเมืองต่างๆ ในมณฑลเสฉวน กุ้ยโจว และฉงชิ่ง ผ่านเครือข่ายถนนและทางน้ำของท่าเรือได้ทันที ซึ่งเร็วกว่าการส่งทางเรือจากท่าเรือทะเลทางตะวันออก ในขณะเดียวกันการส่งออกสินค้าจีนตอนใต้สู่ไทย ท่าเรือหลูโจวรวบรวมสินค้าจากอุตสาหกรรมในเสฉวน เช่น เครื่องจักรกลการเกษตร อะไหล่รถยนต์ ปุ๋ยเคมี วัสดุก่อสร้าง สินค้าเหล่านี้สามารถถูกลำเลียงมาที่ท่าเรือ และส่งออกทางรถไฟจีน-ลาว ไปยังตลาดไทยและอาเซียนได้ โดยไม่ต้องอ้อมไปลงเรือที่เซี่ยงไฮ้

2. การลดต้นทุนสำหรับสินค้าเทกองและสินค้าน้ำหนักมาก สำหรับผู้ประกอบการไทยที่นำเข้าหรือส่งออกสินค้าประเภทเทกอง หรือ น้ำหนักมาก ที่ไม่เร่งรีบด้านเวลา ท่าเรือหลูโจวก็เป็นตัวเลือกที่น่าสนใจ ไม่ว่าจะเป็นการนำเข้าวัตถุดิบจากจีน ผู้ประกอบการไทยที่ต้องการนำเข้าวัตถุดิบ เช่น ถ่านหิน ปุ๋ยเคมี หรือแร่ธาตุ จากจีนตอนบน สามารถใช้เส้นทางเรือจากหลูโจวลงไปตามแม่น้ำแยงซี เพื่อต่อเรือสินค้าออกทะเลที่เซี่ยงไฮ้มายังไทย แม้จะช้ากว่ารถไฟแต่ต้นทุนต่อหน่วยถูกกว่ามากสำหรับสินค้าที่มีปริมาณมาก และในทางกลับกันการส่งออกสินค้าเกษตรไปจีน สินค้าเกษตรบางประเภทที่ต้องการความสด (ต้องใช้รถไฟ) แต่ถ้าเป็นสินค้าแปรรูปหรือแช่แข็ง ก็สามารถใช้เส้นทางเรือขากลับเพื่อประหยัดค่าระวางเรือได้

3. การเจาะตลาดสินค้าเฉพาะกลุ่มในมณฑลเสฉวน ซึ่งเป็นมณฑลที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับต้นๆ ของจีน และหลูโจวเป็นประตูสู่พื้นที่ตอนในที่มีกำลังการบริโภคเพิ่มสูงขึ้น โดยสินค้าที่มีโอกาส ได้แก่ (1) ผลไม้เมืองร้อน (ทุเรียน มังคุด เงาะ ลำไย) ตลาดเสฉวนมีความต้องการสูงมาก การขนส่งผ่านรถไฟจีน-ลาว มายังหลูโจว ช่วยรักษาคุณภาพและลดเวลาส่งถึงมือผู้บริโภคในเฉิงตู (เมืองเอกของเสฉวน) ได้รวดเร็วขึ้น (2) สินค้าเกษตรแปรรูปและอาหารฮาลาล เนื่องจากมีประชากรมุสลิมในจีนตะวันตกพอสมควร และ (3) ผลิตภัณฑ์ยางพารา เสฉวนมีอุตสาหกรรมยานยนต์และชิ้นส่วน การส่งออกยางพาราแปรรูปหรือน้ำยางข้นผ่านเส้นทางนี้ช่วยให้อุตสาหกรรมปลายน้ำมีวัตถุดิบป้อนโรงงานได้อย่างสม่ำเสมอและมีประสิทธิภาพ

4. การใช้สิทธิประโยชน์จากนโยบายของรัฐบาลจีน ท่าเรือหลูโจวได้รับการสนับสนุนจากนโยบายระดับชาติ (เช่น แผนพัฒนาแม่น้ำแยงซี) และระดับท้องถิ่นในการอำนวยความสะดวกทางการค้า ท่าเรือมีด่านศุลกากร (Inland Port Customs) ที่สามารถดำเนินพิธีการศุลกากรได้ภายในท่าเรือ ทำให้สินค้าที่ส่งไปไทยผ่านเส้นทางนี้ไม่ต้องผ่านพิธีการศุลกากรซ้ำซ้อนที่ท่าเรือชายฝั่ง นอกจากนี้ ยังมีเงินอุดหนุนค่าขนส่ง (Subsidy) รัฐบาลท้องถิ่นเสฉวนและหลูโจวมักมีนโยบายอุดหนุนค่าขนส่งทางน้ำและทางรางเพื่อดึงดูดสินค้า ดังนั้นผู้ประกอบการไทยที่ใช้ท่าเรือนี้ในการขนส่งอาจได้รับค่าขนส่งที่ถูกลงทางอ้อม หรือได้รับการดูแลเป็นพิเศษหากมีการขนส่งในปริมาณมาก

กล่าวโดยสรุป โอกาสของผู้ประกอบการไทย คือการมองท่าเรือหลูโจวที่ไม่ใช่แค่จุดหมายปลายทาง แต่เป็น "Hub" หรือศูนย์กลางกระจายสินค้าในจีนตะวันตก โดยใช้ประโยชน์จากความได้เปรียบของเส้นทางรถไฟจีน-ลาว ที่เชื่อมกับท่าเรือแห่งนี้ เพื่อนำสินค้าไทยที่มีศักยภาพ (โดยเฉพาะผลไม้และสินค้าเกษตร) เข้าสู่ตลาดที่มีกำลังซื้อสูง พร้อมกันนั้นก็อาจเป็นช่องทางในการนำเข้าวัตถุดิบหรือชิ้นส่วนจากจีนตอนใต้มาใช้ในอุตสาหกรรมของไทยได้อีกทางหนึ่ง

----------------------------------------------------

สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ นครเฉิงตู

มีนาคม 2569

แหล่งข้อมูล : 

Ministry of Transport, PRC 

Sichuan Provincial Government & Luzhou Municipal Government

Sichuan Port and Shipping Investment Group 

Luzhou Port Authority