Midnight Economy กับบทบาทในการกระตุ้นเศรษฐกิจ

“Midnight Economy หรือเศรษฐกิจยามค่ำคืน ซึ่งหมายถึงกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในช่วงเวลากลางคืน โดยเฉพาะหลังเวลา 22.00 น. เป็นต้นไป จนถึงเช้ามืด ครอบคลุมภาคบริการต่างๆ เช่น ร้านอาหารและเครื่องดื่มที่เปิดจนดึก บาร์และผับ ตลาดนัดกลางคืน ร้านค้าเปิด 24 ชั่วโมง กิจกรรมบันเทิงและวัฒนธรรมกลางคืน การแสดงต่างๆ การท่องเที่ยวกลางคืน และบริการส่งอาหารกลางคืน ซึ่งส่งผลให้เกิดประสิทธิภาพในการสร้างงานและรายได้ให้กับผู้ประกอบการ กระตุ้นการบริโภคในประเทศ สร้างชีวิตยามค่ำคืนที่คึกคักให้เมืองใหญ่” 

Midnight Economy เป็นนโยบายที่รัฐบาลจีนส่งเสริมอย่างเป็นทางการตั้งแต่ปี 2562 เพื่อกระตุ้นการบริโภคในเวลากลางคืนและสร้างจุดเติบโตทางเศรษฐกิจใหม่ โดยสามารถจัดกลุ่มเศรษฐกิจยามค่ำคืนได้ ดังนี้ 

การค้าและการบริการ ตลาดนัดกลางคืน (Night Markets) ร้านอาหาร ผับ/บาร์ คาเฟ่เปิดดึก

วัฒนธรรมและความบันเทิง โรงภาพยนตร์ การแสดง คอนเสิร์ต พิพิธภัณฑ์หรือหอศิลป์เปิดกลางคืน

นันทนาการและกีฬา ฟิตเนสเปิด 24 ชม. การแข่งขันกีฬากลางคืน

บริการส่งของกลางคืน แอปพลิเคชั่นส่งอาหารและของใช้จำเป็น

งานอีเวนต์และเทศกาล เทศกาลแสงสี การแสดงละครเวที เวิร์กช็อป

รัฐบาลจีนได้ส่งเสริม Midnight Economy ในหลายเมืองใหญ่ทั่วประเทศ เช่น

1. เซี่ยงไฮ้ (上海) - เมืองต้นแบบ

ย่านที่โดดเด่น ได้แก่ The Bund วิวแม่น้ำหวงผู่ยามค่ำคืนกับแสงสีตระการตา Xintiandi ร้านอาหารและบาร์สไตล์ตะวันตก Nanjing Road  ถนนช้อปปิ้งกลางคืน กิจกรรมเด่น อาทิ เทศกาลช้อปปิ้งกลางคืน "Shanghai Nightlife Festival" พิพิธภัณฑ์และหอศิลป์เปิดพิเศษในเวลากลางคืน (Night Museums)

2. ปักกิ่ง (北京) - วัฒนธรรมโบราณผสมสมัยใหม่

ย่านที่โดดเด่น ได้แก่ Sanlitun แหล่งช้อปปิ้งและบันเทิงยามค่ำคืน Wangfujing ตลาดกลางคืนที่มีอาหารแปลกๆ Qianmen Street สตรีทฟู้ดและวัฒนธรรมดั้งเดิม ความพิเศษ การแสดงงิ้วปักกิ่งและวัฒนธรรมดั้งเดิมในเวลากลางคืน

3. เฉิงตู (成都) - เมืองแห่งอาหารและความเพลิดเพลิน

ย่านที่โดดเด่น ได้แก่ Jinli Ancient Street ตลาดโบราณยามค่ำคืน Kuanzhai Alley ร้านชาและอาหารซิกเนเจอร์ ซึ่งมีวัฒนธรรมเฉพาะ อาทิ วัฒนธรรมชงชายามค่ำคืน อาหารเสฉวนเผ็ดร้อนตอนดึก

4. กวางโจว (广州) - เมืองแห่งอาหารกลางคืน

สถานที่แนะนำ ได้แก่ Zhujiang New Town สมัยใหม่กับบาร์ริมแม่น้ำ Beijing Road – ช้อปปิ้งและอาหารกลางคืน โดยมีอาหารโดดเด่น อาทิ ติ่มซำและอาหารกวางตุ้งยามดึก

5. ฉงชิ่ง (重庆) - เมืองแห่งแสงสีและอาหารเผ็ด

ประสบการณ์พิเศษที่แตกต่างจากสถานที่อื่นๆ คือ ทิวทัศน์เมืองภูเขายามค่ำคืน อาหารหม่าล่า รสจัดตอนกลางคืน การล่องเรือชมแสงสีบนแม่น้ำแยงซี

6. เซินเจิ้น (深圳) - เมืองแห่งนวัตกรรม

มีจุดแข็งด้านศิลปะและวัฒนธรรมยามค่ำคืน Seaworld – ความบันเทิงแบบตะวันตก

ซึ่งจากการส่งเสริม Midnight Economy ในหลายเมืองใหญ่ทั่วประเทศ ผลลัพธ์ที่ปรากฏให้เห็นเป็นรูปธรรม ได้แก่ ยอดขายปลีกเพิ่มขึ้นในช่วงกลางคืน การจ้างงานในภาคบริการเพิ่มขึ้น การท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นจากนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสชีวิตกลางคืน การพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะให้บริการจนดึก ซึ่งเมืองเหล่านี้ล้วนพัฒนาปรับปรุงสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ ปรับระบบการขนส่ง และส่งเสริมกิจกรรมทางวัฒนธรรมเพื่อสนับสนุน Midnight Economy อย่างเต็มที่

จากข้อมูลข้างต้น จะพบว่า Midnight Economy เป็น "เครื่องยนต์ตัวใหม่" ที่สำคัญมาก กล่าวคือ

1. สร้างมูลค่าเศรษฐกิจโดยตรงมหาศาล จากการศึกษาบางแห่งพบว่า เศรษฐกิจเที่ยงคืนในเมืองใหญ่ของจีนมีสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 15-20 ของมูลค่าการบริโภคทั้งหมดในบางพื้นที่ การเพิ่มเวลาบริโภค จากเดิมคนมีเวลาใช้จ่ายแค่ตอนกลางวัน เศรษฐกิจเที่ยงคืนขยายเวลาบริโภคออกไปอีก 6-8 ชั่วโมง สร้างรายได้ให้ธุรกิจเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และกระตุ้นการจ้างงานในภาคบริการช่วงกลางคืน เช่น พนักงานร้านอาหาร พ่อค้าในตลาดนัด คนขับรถส่งของ นักแสดง เป็นต้น

2. สร้างวงจรเศรษฐกิจ (Economic Ecosystem)

คนออกมาเที่ยวกลางคืน → ใช้บริการร้านอาหาร/เครื่องดื่ม → ใช้บริการรถสาธารณะหรือแท็กซี่ → อาจไปช็อปปิ้งต่อ → สร้างรายได้ให้หลายอุตสาหกรรมในคราวเดียว

3. ส่งเสริมการท่องเที่ยวและภาพลักษณ์ของเมือง

เมืองที่มีชีวิตชีวากลางคืนจะเป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวให้พักนานขึ้นและใช้จ่ายมากขึ้น (เช่น ฉางซาในจีนกรุงเทพฯ ในไทย โตเกียวในญี่ปุ่น เป็นต้น)

4. เหมาะกับไลฟ์สไตล์คนเมืองสมัยใหม่

คนรุ่นใหม่ที่ทำงานจนดึกหรือมีไลฟ์สไตล์กลางคืนมากขึ้น คือกลุ่มลูกค้าหลัก และยังช่วยแก้ปัญหา "หลังจากเลิกงานไม่มีอะไรทำ" ได้ในระดับหนึ่ง

ตัวอย่าง Midnight Economy นครฉงชิ่ง

ฉงชิ่ง เป็นหนึ่งในเมืองต้นแบบของ "Midnight Economy" ในจีนที่มีเอกลักษณ์มาก เนื่องจากเป็นเมืองภูเขาและสภาพอากาศที่ร้อนชื้น ชีวิตกลางคืนจึงคึกคักเป็นพิเศษ

1. ฮอตพอตกลางคืน ถือว่าเป็นหัวใจแห่งเศรษฐกิจเที่ยงคืน

ความโดดเด่น : ฉงชิ่ง "เมืองหลวงแห่งฮอตพอตของโลก" และฮอตพอตคือกิจกรรมหลักของเศรษฐกิจเที่ยงคืน ร้านฮอตพอตหลายพันร้านทั่วเมืองเปิดจนดึกดื่น บรรยากาศคึกคักด้วยผู้คนนั่งล้อมวงกินฮอตพอต เสียงหัวเราะและกลิ่นหอมของซุปเผ็ดกระจายทั่วเมือง

ตัวอย่างสถานที่ยอดนิยม:

หงหยาโต่ว : อาคารสถาปัตยกรรมโบราณริมน้ำ เปรียบเสมือน "เมืองในนิทาน" ของฉงชิ่ง ทั้งกลางวันและกลางคืนสวยงามตระการตา โดยตอนกลางคืนจะมีไฟสว่างไสว และมีร้านฮอตพอตมากมาย

จี๋ฟางเจีย : ย่านเมืองเก่า แม้จะปิดร้านค้าบางส่วนในเวลากลางคืน แต่ร้านอาหารและร้านชานม ร้านฮอตพอตยังคงเปิดบริการจนดึก

2. วิวเมืองยามค่ำคืนและกิจกรรมริมน้ำ

ความโดดเด่น : ฉงชิ่งมีแม่น้ำแยงซีและเจี่ยวหลิงไหลผ่าน ทำให้วิวเมืองริมน้ำสวยงามในเวลาค่ำคืน

กิจกรรมยอดนิยม : ล่องเรือชมเมืองตอนกลางคืน การล่องเรือชมแสงสีของตึกสูงในย่านเจี้ยเปยโถว และชมความสว่างไสวของหงหยาโต่วจากแม่น้ำ เป็นประสบการณ์ที่ห้ามพลาด ตลอดจนชมวิวจากจุดชมวิวอย่าง Nanshan Mountain หรือริมแม่น้ำด้านหน้าย่านเจี้ยเปยโถว เต็มไปด้วยนักท่องเที่ยวและคนในพื้นที่ที่มาเดินเล่นและถ่ายรูปยามค่ำคืน

3. ตลาดนัดกลางคืน (Night Markets)

ความโดดเด่น : นอกเหนือจากฮอตพอตแล้ว ฉงชิ่งยังมีตลาดนัดกลางคืนที่ขายของกินพื้นเมืองมากมาย

ของกินต้องลอง : หม่าหมี่ (เส้นพันซอส) เส้นเล็กฉงชิ่ง เนื้อย่าง เข่งหวาน 

ตลาดนัด : กระจายอยู่ตามชุมชนต่างๆ เช่น ย่านการค้าถนนคนเดินกวนหยินเฉียว 

4. สถานบันเทิงและวัฒนธรรมกลางคืน

ห้างสรรพสินค้าและศูนย์การค้าหลายแห่งในฉงชิ่งปรับเวลาปิดเป็น 22:00 น. หรือเวลาเที่ยงคืนเพื่อรองรับไลฟ์สไตล์กลางคืน ในขณะเดียวกันผับและบาร์ย่านอย่างจิ่วเจีย ได้ชื่อว่าเป็น "ย่านบันเทิงยามค่ำคืน" ของฉงชิ่ง เต็มไปด้วยผับ บาร์ คาราโอเกะ และร้านอาหารเปิด 24 ชั่วโมง คึกคักจนถึงเช้า

กล่าวโดยสรุป ฉงชิ่งกับ Midnight Economy สามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงมาก แค่ฮอตพอตเพียงอย่างเดียวก็ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งในและนอกประเทศได้จำนวนมหาศาล สร้างรายได้ให้กับธุรกิจต่อเนื่องหลายระดับ ตั้งแต่เกษตรกร ผู้ผลิตวัตถุดิบ ร้านค้า ไปจนถึงพนักงาน สร้างแบรนด์และอัตลักษณ์ให้เมือง ภาพลักษณ์ "เมืองที่ไม่หลับใหล" และ "เมืองแห่งฮอตพอต" ทำให้ฉงชิ่งแตกต่างและดึงดูดผู้คนอย่างต่อเนื่องกระตุ้นการจ้างงาน โดยเฉพาะในภาคบริการช่วงกลางคืนจำนวนมาก ทั้งนี้ การที่ "Midnight Economy" ของฉงชิ่งประสบความสำเร็จเพราะไม่ได้ถูกสร้างขึ้นแบบเทียม แต่เกิดจาก "วัฒนธรรมการกินและการใช้ชีวิตกลางคืน" ที่มีอยู่แล้วในตัวเมือง และรัฐบาลเพียงส่งเสริมและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน (เช่น ระบบขนส่ง ไฟส่องสว่าง ความปลอดภัย) ให้เกิดประสิทธิภาพอย่างเต็มที่

อย่างไรก็ตาม ในอีกด้านของการพัฒนาและส่งเสริมเศษฐกิจยามค่ำคืน ยังคงมีความความท้าทายและข้อควรระวัง ทั้งด้านกฎหมายและระเบียบไม่ว่าจะเป็นกฎหมายควบคุมสถานบริการ กฎหมายควบคุมการขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กฎหมายว่าด้วยเสียงรบกวน การจัดการมลพิษทางเสียงต้องจัดการไม่ให้รบกวนชุมชนโดยรอบ ด้านโครงสร้างพื้นฐาน ระบบขนส่งสาธารณะที่ต้องขยายเวลาบริการเพื่ออำนวยความสะดวก การจัดการขยะ การเก็บขยะเพิ่มเติม และที่สำคัญที่สุด คือความปลอดภัยของประชาชน จะต้องมีแสงสว่างและตำรวจดูแลเพียงพอ และกล้อง CCTV ที่มีประสิทธิภาพตลอด 24 ชั่วโมง

ข้อเสนอแนะ/ข้อคิดเห็น สคต. ณ นครเฉิงตู

       โอกาสและศักยภาพของไทย จุดแข็งของประเทศไทย คือ การมีพื้นฐานวัฒนธรรมการกินในช่วงกลางคืนอยู่แล้ว รวมถึงสภาพอากาศร้อนยามค่ำคืนเหมาะสำหรับกิจกรรมกลางแจ้ง นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่นิยมออกมารับประทานอาหารและช้อปปิ้งตอนกลางคืน โดยมีอาหารริมทาง (Street Food) ที่เป็นจุดเด่น

        แนวทางการประยุกต์ใช้สำหรับไทย รูปแบบที่เหมาะสม อาทิ Midnight Food & Culture ตลาดนัดวัฒนธรรมและอาหาร การแสดงศิลปะวัฒนธรรมไทยยามค่ำคืน Night Shopping Districts ขยายเวลาห้างสรรพสินค้าในบางพื้นที่ ตลาดนัดศิลปะและของที่ระลึก Night Tourism ทัวร์วัดยามค่ำคืน (จัดแสงสีอย่างเหมาะสม) ทัวร์อาหารรัตนโกสินทร์ โดยอาจเริ่มต้นจากพื้นที่นำร่อง เขตเมืองสร้างสรรค์ ในย่านเจริญกรุง   เขตท่องเที่ยวโดยเฉพาะ เช่น สนามหลวง เกาะรัตนโกสินทร์ เป็นต้น

 โดยภาครัฐสามารถส่งเสริมและสนับสนุนในด้านการลดภาษี สำหรับร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการ สนับสนุนค่าสาธารณูปโภคในช่วงทดลอง ปรับปรุงระบบขนส่ง ทั้ง BTS และ MRT ให้บริการถึงเที่ยงคืน ทั้งนี้ อาจจะต้องมีมาตรการควบคุมในเขตพื้นที่ควบคุม กำหนดขอบเขตชัดเจน มาตรฐานความปลอดภัยต้องเข้มงวด การมีส่วนร่วมของชุมชน รับฟังความเห็นประชาชน

 ตัวอย่างโครงการที่อาจเริ่มได้ทันที อาทิ "กรุงเทพฯ ยามค่ำคืน" พัฒนาย่านเก่าแก่ให้มีชีวิตชีวายามค่ำคืน

จัดเทศกาลวัฒนธรรมรายเดือน "เชียงใหม่ Mid-Night Market" ตลาดนัดศิลปะและหัตถกรรม การแสดงพื้นเมือง "Food Street by Night" กำหนดถนนสายอาหารเฉพาะกิจ เป็นต้น

ประเทศไทยมีศักยภาพสูง การนำแนวคิดเศรษฐกิจยามค่ำคืน (Midnight Economy) มาปรับให้เข้ากับบริบทไทย โดยเริ่มแบบค่อยเป็นค่อยไป เริ่มจากพื้นที่นำร่อง ฟังเสียงประชาชน ให้ชุมชนมีส่วนร่วม ประกอบกับการรักษาอัตลักษณ์ไทยผสมผสานวัฒนธรรมไทยเข้าไป ซึ่งหากมีการวางแผนดำเนินงานอย่างมียุทธศาสตร์ที่เหมาะสมและชัดเจน Midnight Economy อาจเป็นเครื่องยนต์อีกตัวที่ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยให้เติบโตสูงขึ้นก็เป็นได้!  

--------------------------------------------------

สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ นครเฉิงตู

ตุลาคม 2568

แหล่งข้อมูล :

People’s Daily : รายงานพิเศษเกี่ยวกับโมเดลเศรษฐกิจเที่ยงคืนของฉงชิ่ง

Xinhua NEWS Agency : การวิเคราะห์ผลกระทบทางเศรษฐกิจจากการบริโภคกลางคืน

CCTV : รายการสารคดีเกี่ยวกับชีวิตกลางคืนในเมืองต่างๆ ของจีน รวมถึงฉงชิ่ง