ถอดรหัส “3 ทิศทางใหม่” กับการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจจีนภายใต้แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15

ที่ประชุมคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน ชุดที่ 20 มีมติเห็นชอบ “ข้อเสนอของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 15” โดยระบุว่า ช่วงระยะแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 จะเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านสำคัญในการขับเคลื่อนจีนตามเป้าหมายการ พัฒนาประเทศสู่ความทันสมัยตามวิสัยทัศน์ปี พ.ศ. 2578 อย่างไรก็ตาม จีนยังต้องเผชิญกับทั้งโอกาสและความเสี่ยงจากปัจจัยภายในและภายนอกประเทศที่มีความซับซ้อนมากขึ้น รวมถึงความไม่แน่นอนที่ยากต่อการคาดการณ์ ดังนั้น แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 จึงยังคงสืบสานแนวทางจากแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 พร้อมมุ่งยกระดับการพัฒนาเศรษฐกิจให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพสูงขึ้น

             ข้อเสนอภายใต้นโยบายดังกล่าวได้กำหนดเป้าหมายสำคัญ 2 ประการ ได้แก่ (1) การส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพสูง (High-quality Development) และ (2) การยกระดับความสามารถในการพึ่งพาตนเองด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ขณะเดียวกัน ยังให้ความสำคัญต่อการสร้างระบบอุตสาหกรรมสมัยใหม่และการเสริมความแข็งแกร่งให้กับรากฐานทางเศรษฐกิจ โดยชู 3 แนวทางหลัก ได้แก่ ความอัจฉริยะ (Intelligence) การพัฒนาสีเขียว (Green Development) และการบูรณาการ (Integration) ซึ่งจะเป็น “3 ทิศทางใหม่” ที่กำหนดทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจจีนในช่วง 5 ปีข้างหน้าจนถึงในระยะยาว และจะเป็นแนวนโยบายของทั้งภาครัฐและกรอบการดำเนินธุรกิจของภาคเอกชน 

1. การพัฒนาอุตสาหกรรมอัจฉริยะเพื่อขับเคลื่อนเทคโนโลยีแห่งอนาคต

คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน ชุดที่ 19 ได้กำหนดให้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และเทคโนโลยีขั้นสูงเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาประเทศ โดยมุ่งพัฒนาเทคโนโลยี AI เทคโนโลยีควอนตัม วิทยาศาสตร์ชีวภาพ และบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ากับภาคอุตสาหกรรม ซึ่งตลอดช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 จีนได้ลงทุนอย่างต่อเนื่องในการวิจัยและพัฒนา AI ชิปประมวลผลขั้นสูง และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ส่งผลให้การประยุกต์ใช้ AI ในภาคการผลิตและภาคอุตสาหกรรมขยายตัวอย่างรวดเร็ว ขณะเดียวกัน ความก้าวหน้าของ AI ไม่เพียงช่วยยกระดับประสิทธิภาพการผลิต แต่ยังส่งผลให้ AI ก้าวขึ้นเป็นอุตสาหกรรมใหม่ที่มีห่วงโซ่ธุรกิจของตนเองและเอื้อต่อการเติบโตของอุตสาหกรรมใหม่และบริการรูปแบบใหม่ รวมถึงการขยายตัวของศูนย์ข้อมูลและระบบประมวลผลขนาดใหญ่

ด้วยเหตุนี้ "ข้อเสนอ" ของแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 จึงให้ความสำคัญกับการเร่งพัฒนาอุตสาหกรรมเกิดใหม่และอุตสาหกรรมแห่งอนาคต พร้อมสนับสนุนการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ไปใช้ในเชิงพาณิชย์อย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะในสาขาที่มีศักยภาพสูง ได้แก่ เทคโนโลยีควอนตัม การผลิตชีวภาพ พลังงานไฮโดรเจน ฟิวชันนิวเคลียร์ อินเทอร์เฟซสมอง-คอมพิวเตอร์ เทคโนโลยี AI ขั้นสูง และเครือข่ายสื่อสาร 6G ฯลฯ นอกจากนี้ จีนยังมุ่งสร้างระบบนิเวศทางอุตสาหกรรมที่เอื้อต่อการนำเทคโนโลยีไปใช้จริง เพื่อเปลี่ยนความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ให้เป็นแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมใหม่ของประเทศ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 มีทิศทางที่ชัดเจนมากขึ้นในการผลักดันเทคโนโลยีสู่การพัฒนาเศรษฐกิจ

ขณะเดียวกัน จีนยังให้ความสำคัญกับการยกระดับอุตสาหกรรมดั้งเดิมผ่านการผลิตอัจฉริยะ การผลิตสีเขียว และการพัฒนาบริการที่เกี่ยวเนื่องกับภาคการผลิต ครอบคลุมอุตสาหกรรมสำคัญ เช่น เครื่องจักรกล การต่อเรือ เคมีภัณฑ์ โลหะ และสิ่งทอ เป็นต้น

ปัจจุบัน จีนยังคงรักษาสถานะประเทศผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลก และมุ่งผลักดันให้ภาคการผลิตขั้นสูงเป็นแกนหลักของระบบอุตสาหกรรมสมัยใหม่ในระยะต่อไป ดังนั้น หากการขับเคลื่อนการผลิตอัจฉริยะควบคู่กับการพัฒนาสีเขียวและการบูรณาการเทคโนโลยีประสบความสำเร็จ จีนจะสามารถสร้างระบบอุตสาหกรรมสมัยใหม่ที่มีการผลิตขั้นสูงเป็นแกนหลัก และปรับโฉมโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว

2. การพัฒนาสีเขียวสู่การเติบโตอย่างยั่งยืน

           แม้ว่าหลายประเทศตะวันตกเริ่มมีความไม่แน่นอนต่อทิศทางนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม แต่จีนยังคงเดินหน้าผลักดันการพัฒนาสีเขียวอย่างต่อเนื่อง ผลการเนินการในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 จีนประสบความสำเร็จในการยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อม ลดการใช้พลังงานและการปล่อยคาร์บอน ขณะเดียวกัน อุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาสีเขียวก็เติบโตอย่างรวดเร็วและมีบทบาทสำคัญต่อความสามารถในการแข่งขันของประเทศ โดยเฉพาะ “สามผลิตภัณฑ์ใหม่” (โซลาร์เซลล์ แบตเตอรี่พลังงาน และรถยนต์พลังงานใหม่) และอุตสาหกรรมพลังงานลม ซึ่งได้รับการพัฒนาจนเป็นอุตสาหกรรมระดับโลกของจีน

             ภายใต้แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 จีนจะยังคงใช้การพัฒนาสีเขียวเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญในการยกระดับเศรษฐกิจและสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันในระยะยาว โดยคาดว่าจีนจะยังสามารถรักษาความเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมโซลาร์เซลล์และแบตเตอรี่พลังงานได้อย่างต่อเนื่อง ขณะที่อุตสาหกรรมยานยนต์พลังงานใหม่ ระบบขับขี่อัตโนมัติ อุปกรณ์ไฟฟ้าขั้นสูง และผลิตภัณฑ์ด้านสิ่งแวดล้อมจะมีบทบาทเพิ่มขึ้นในอนาคต ทั้งนี้ การพัฒนาสีเขียวของจีนไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังช่วยสร้างระบบนวัตกรรม แนวทางการพัฒนา และฐานอุตสาหกรรมใหม่ ๆ ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ อุตสาหกรรม และรูปแบบธุรกิจใหม่ในอนาคต อันเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างความได้เปรียบทางเศรษฐกิจให้กับจีนต่อไป

3. การบูรณาการนวัตกรรมและการเชื่อมโยงภาคเศรษฐกิจ

             การบูรณาการเป็นแนวคิดที่ครอบคลุมหลายมิติ ทั้งการเชื่อมโยงภาคการผลิตกับภาคบริการ การผสานเศรษฐกิจดิจิทัลเข้ากับเศรษฐกิจภาคการผลิตและบริการ การเชื่อมโยงห่วงโซ่อุตสาหกรรมและห่วงโซ่อุปทาน ตลอดจนการประยุกต์ใช้ข้อมูลขนาดใหญ่และปัญญาประดิษฐ์ในภาคเศรษฐกิจต่าง ๆ อย่างไรก็ดี หลังการประชุมสมัชชาใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน ครั้งที่ 20 จีนให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับการบูรณาการระหว่าง “นวัตกรรมทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี” กับ “นวัตกรรมทางอุตสาหกรรม” ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการรักษาการเติบโตทางเศรษฐกิจและการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว

             จึงกล่าวได้ว่า แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 มุ่งเน้นการเชื่อมโยงห่วงโซ่นวัตกรรม ห่วงโซ่อุตสาหกรรม เงินทุน และบุคลากรเข้าด้วยกัน เพื่อเร่งเปลี่ยนผลงานวิจัยและเทคโนโลยีใหม่ให้เป็นการผลิตและการใช้งานเชิงพาณิชย์อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งจะช่วยยกระดับประสิทธิภาพการผลิต สร้างอุตสาหกรรมใหม่ และเสริมความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน

             จุดแข็งสำคัญของจีนคือการมีระบบอุตสาหกรรมที่ครบวงจรและใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก รวมถึงมีแรงงานอุตสาหกรรม วิศวกร และบุคลากรทางเทคนิคจำนวนมาก ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนานวัตกรรมอุตสาหกรรม ในระยะต่อไป จีนมีแผนเดินหน้าผลักดันการบูรณาการระหว่างนวัตกรรมทางวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมอุตสาหกรรมให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น เพื่อยกระดับคุณภาพของภาคการผลิต เสริมสร้างความสามารถในการพึ่งพาตนเองด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และสร้างความได้เปรียบใหม่ในการพัฒนาประเทศ นอกจากนี้ จีนยังมุ่งส่งเสริมการบูรณาการระหว่างภาคการผลิตกับภาคบริการ โดยเฉพาะบริการด้านการสื่อสารข้อมูล อินเทอร์เน็ต การประมวลผลข้อมูล โลจิสติกส์ และการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งคาดว่าจะได้รับประโยชน์จากนโยบายดังกล่าวอย่างมากในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15

4. โอกาสและความท้าทายภายใต้ “3 ทิศทางใหม่”

             การผลักดัน “ความอัจฉริยะ การพัฒนาสีเขียว และการบูรณาการ” จะสร้างโอกาสสำคัญให้กับภาคธุรกิจจีน โดยเฉพาะอุตสาหกรรมดั้งเดิมที่สามารถปรับตัวและยกระดับการผลิตให้สอดคล้องกับแนวโน้มดังกล่าว ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน และสร้างโอกาสทางธุรกิจใหม่ ๆ โดยคาดว่าภาครัฐจะเพิ่มการสนับสนุนทั้งในด้านนโยบายและเงินทุนเพื่อเร่งการปรับเปลี่ยนอุตสาหกรรมตามแนวทาง “3 ทิศทางใหม่” ขณะที่อุตสาหกรรมเทคโนโลยี อุตสาหกรรมเกิดใหม่ และอุตสาหกรรมแห่งอนาคต จะได้รับการส่งเสริมมากขึ้น โดยเฉพาะสาขาที่เกี่ยวข้องกับชิป การประมวลผลข้อมูล กำลังประมวลผล (Computing Power) และโมเดล AI ขนาดใหญ่

             อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวย่อมนำมาซึ่งความท้าทายสำหรับกลุ่มธุรกิจที่ไม่สามารถปรับตัวให้ทันกับแนวโน้มใหม่ได้ เนื่องจากอาจสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน ขณะที่ AI และระบบอัตโนมัติอาจเข้ามาทดแทนแรงงานบางประเภท ซึ่งจะก่อให้เกิดความท้าทายด้านการจ้างงานในระยะต่อไป นอกจากนี้ การแข่งขันทางเทคโนโลยีระหว่างจีนกับประเทศพัฒนาแล้ว รวมถึงนโยบาย “ลดความเสี่ยง”   (De-risking) ของหลายประเทศ อาจนำไปสู่การพัฒนามาตรฐาน เทคโนโลยี ห่วงโซ่อุปทาน และระบบนิเวศอุตสาหกรรมที่แตกต่างกันมากขึ้น ทำให้ภาคธุรกิจต้องเผชิญทางเลือกที่ซับซ้อนในการดำเนินธุรกิจระหว่างระบบเศรษฐกิจต่าง ๆ

             ทั้งนี้ ความท้าทายที่สำคัญที่สุดของเศรษฐกิจจีนในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 ไม่ได้อยู่ที่ภาคอุตสาหกรรม แต่เป็นการขยายอุปสงค์ภายในประเทศ โดยเฉพาะการกระตุ้นการบริโภคภาคครัวเรือน เนื่องจากปัจจุบันจีนมีความเข้มแข็งด้านการผลิตและอุปทานมากกว่าด้านอุปสงค์ หากไม่สามารถกระตุ้นการบริโภคให้เติบโตควบคู่กันได้ อาจทำให้กำลังการผลิตเติบโตเร็วกว่าความต้องการของตลาดภายในประเทศ ดังนั้น ข้อเสนอของแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 15 จึงให้ความสำคัญกับการสร้างตลาดภายในประเทศที่เข้มแข็ง และการกระตุ้นการบริโภคควบคู่ไปกับการยกระดับภาคการผลิตเพื่อให้การเติบโตทางเศรษฐกิจมีความสมดุลและยั่งยืนมากขึ้น

ความคิดเห็น/ข้อเสนอแนะ สคต. ณ นครเฉิงตู

“3 ทิศทางใหม่” ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 15 ของจีน ได้แก่ การพัฒนาเชิงอัจฉริยะ การพัฒนาสีเขียว และการบูรณาการ สะท้อนให้เห็นว่าจีนจะให้ความสำคัญกับการยกระดับคุณภาพการเติบโตทางเศรษฐกิจมากกว่าการขยายตัวเชิงปริมาณ โดยใช้นวัตกรรม เทคโนโลยี และการพัฒนาอย่างยั่งยืนเป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

แนวทางดังกล่าวมีแนวโน้มส่งผลต่อความต้องการและรูปแบบการนำเข้าของจีนในระยะต่อไป โดยผู้บริโภคและภาคธุรกิจจีนจะให้ความสำคัญกับสินค้าที่มีคุณภาพดี ปลอดภัย ได้มาตรฐาน และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น รวมถึงต้องสามารถตรวจสอบแหล่งที่มาและกระบวนการผลิตได้อย่างชัดเจน ผู้ประกอบการไทยจึงควรเร่งปรับตัวให้สอดคล้องกับทิศทางดังกล่าว โดยเฉพาะการยกระดับมาตรฐานการผลิต การพัฒนาสินค้าเกษตรและอาหารให้มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการบริหารจัดการ การตลาด และการติดตามตรวจสอบย้อนกลับสินค้า ตลอดจนการเตรียมความพร้อมรองรับมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาสีเขียวที่มีแนวโน้มเข้มงวดมากขึ้น

นอกจากนี้ การที่จีนให้ความสำคัญกับการบูรณาการระหว่างภาคการผลิต ภาคบริการ และเศรษฐกิจดิจิทัล ยังเพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยสามารถขยายธุรกิจในตลาดจีนได้หลากหลายมากขึ้น อาทิ การจำหน่ายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ การใช้บริการคลังสินค้าและระบบขนส่งของจีน การทำธุรกิจผ่านระบบอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดน ตลอดจนการร่วมมือกับผู้ประกอบการจีนในสาขาที่มีศักยภาพ เช่น อาหารและเกษตรแปรรูป ผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ โลจิสติกส์ และบริการดิจิทัล ฯลฯ 

อย่างไรก็ดี การเร่งพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงและนโยบายส่งเสริมการพึ่งพาตนเองด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของจีน อาจส่งผลให้การแข่งขันในตลาดจีนรุนแรงมากขึ้น สินค้าและเทคโนโลยีภายในประเทศจีนมีศักยภาพสูงขึ้น รวมทั้งอาจเกิดมาตรฐานทางเทคโนโลยีและระบบอุตสาหกรรมที่มีลักษณะเฉพาะของจีนมากขึ้น ผู้ประกอบการไทยจึงจำเป็นต้องติดตามทิศทางนโยบาย กฎระเบียบ และมาตรฐานที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันในตลาดจีน

                   ทั้งนี้ “3 ทิศทางใหม่” ไม่ได้เป็นเพียงกรอบการพัฒนาเศรษฐกิจของจีนเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญญาณสำคัญที่บ่งชี้ถึงทิศทางของตลาดจีนในระยะต่อไป ผู้ประกอบการไทยควรใช้โอกาสจากการเปลี่ยนผ่านดังกล่าวในการปรับกลยุทธ์จากการแข่งขันด้านราคาและปริมาณ สู่การสร้างมูลค่าเพิ่มผ่านนวัตกรรม คุณภาพ มาตรฐาน และความยั่งยืน เพื่อให้สามารถเข้าถึงตลาดจีนที่กำลังเปลี่ยนแปลงและเติบโตบนฐานเศรษฐกิจสมัยใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

                                       ----------------------------------------------------

สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ นครเฉิงตู

พฤศจิกายน 2569

แหล่งข้อมูล: China Policy Review

เผยแพร่ผ่านทาง WeChat Official China Policy Review

https://mp.weixin.qq.com/s/ltmYudtD2lER34OBmcdqpA