อุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีนก้าวสู่ความมั่นคงและเศรษฐกิจสีเขียว

อุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีนกำลังอยู่ระหว่างการเปลี่ยนแปลงจากการผลิตแบบดั้งเดิมไปสู่ความเป็นอัจฉริยะและการสร้างแบรนด์ จีนถือว่าเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคที่สำคัญของโลก อุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีนไม่เพียงแต่การพัฒนากลยุทธ์เพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหาร แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจสีเขียว 

การพัฒนาอุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีน ปัจจุบันอุตสาหกรรมประมงของจีนได้พัฒนาห่วงโซ่อุตสาหกรรมตั้งแต่การเพาะเลี้ยง การแปรรูป การกระจายสินค้า และการบริโภค โดยการเพาะเลี้ยงประสบความสำเร็จอย่างก้าวกระโดดในการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอัจฉริยะ อาทิ ระบบเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำหมุนเวียน (Recirculating Aquaculture System : RAS) และกระชังอัจฉริยะในทะเลลึก ถูกนํามาใช้กันอย่างแพร่หลายเพื่อส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ในส่วนการแปรรูป การแช่แข็งที่อุณหภูมิต่ำเป็นพิเศษ การไฮโดรไลซิสด้วยเอนไซม์ชีวภาพ และนวัตกรรมเทคโนโลยีแปรรูปต่างๆ  ส่งเสริมการพัฒนาการแปรรูปเพื่อตอบโจทย์อาหารพร้อมทาน ที่ตอบโจทย์ความสะดวกสบายในการบริโภคในชีวิตที่เร่งรีบ 

มณฑลตามชายฝั่งทะเล เช่น มณฑลซานตง กวางตุ้ง และฝูเจี้ยน ได้ผลักดันการเพิ่มผลผลิตของสายพันธุ์คุณภาพสูง เช่น ปลาแซลมอน และปลาจวดเหลือง เป็นต้น โดยใช้เทคโนโลยีเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำทะเลลึก รวมถึงการแปรรูปและการสร้างแบรนด์ โดยมณฑลกวางตุ้ง เจ้อเจียงและซานตงครองสัดส่วนผลผลิตกว่าร้อยละ 35 อาศัยข้อได้เปรียบของท่าเรือในการพัฒนากลุ่มอุตสาหกรรมแปรรูปเชิงลึก สำหรับมณฑลพื้นที่ตอนใน อาทิ มณฑลหูเป่ย และหูหนาน มีการปรับปรุงพันธุ์และบูรณาการประมงแบบครบวงจร เพื่อส่งเสริมมูลค่าผลผลิตของกลุ่มอุตสาหกรรมที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น กุ้งเครฟิช และปลากะพงขาว เป็นต้น

นโยบายการส่งเสริมการพัฒนาสีเขียวในอุตสาหกรรมการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยกระทรวงเกษตรและกิจการชนบทจีน ได้กำหนดให้ภายในปี 2568 พื้นที่ในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเชิงนิเวศจะมีสัดส่วนไม่น้อยกว่าร้อยละ 65 สนับสนุนการก่อตั้งฟาร์มปศุสัตว์ทางทะเล การฟื้นฟูทรัพยากรประมง และการส่งเสริมเทคโนโลยีสีเขียว ผ่านกองทุนพิเศษ และแนะนําเกษตรกรให้นํารูปแบบที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมาใช้ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมการเติบโตของตลาดอุปกรณ์บัดน้ำเสียให้ขยายตัวเพิ่มขึ้น 

โครงสร้างความต้องการบริโภค

1) ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำสดและแบบแช่เย็นแช่แข็ง ยังเป็นความต้องการพื้นฐานหลักสำหรับการบริโภคในชีวิตประจำวัน

2) ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำระดับไฮเอนด์ของกลุ่มผู้บริโภครายได้ปานกลางและสูงมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมาก เช่น อาหารทะเลนําเข้า ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองอินทรีย์ (ออร์แกนิก) และการแปรรูปเป็นอาหารที่มูลค่าเพิ่มสูง อาทิ สารสกัดคอลลาเจนเปปไทด์จากปลาโดยเทคโนโลยีไอโอเอนไซม์ เพื่อใช้ในผลิตภัณฑ์สุขภาพและความงาม

3) พฤติกรรมผู้บริโภคกลุ่มใหม่ อาทิ การออกไปแคมปิง (Camping) และครอบครัวเดี่ยว ทำให้เกิดความต้องการผลิตภัณฑ์ที่มีนวัตกรรมใหม่ๆ อาทิ ความต้องการอาหารทะเลสำเร็จรูปพร้อมทานในบรรจุภัณฑ์ขนาดเล็ก ซึ่งการพัฒนารูปแบบสินค้าจะต้องมีการสำรวจตลาดตามกระแสการเปลี่ยนแปลง

การปฏิรูปช่องทางการกระจายสินค้าเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของห่วงโซ่อุปทาน ช่องทางใหม่อย่างการสั่งซื้อตรงผ่านอีคอมเมิร์ซ และการซื้อแบบกลุ่มในชุมชน (Community group buying) มีการเติบโตอย่างรวดเร็ว ก่อให้เกิดรูปแบบการค้าปลีกแบบผสานระหว่างออนไลน์กับออฟไลน์ ซึ่งบางบริษัทค้าปลีกใช้รูปแบบการสั่งซื้อตรงจากแหล่งผลิตเพื่อลดความเสียหายและเพิ่มประสิทธิภาพของห่วงโซ่อุปทาน รวมทั้งการไลฟ์สดอีคอมเมิร์ซช่วยให้การเข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคได้กว้างขึ้น ตัวอย่างเช่น ความร่วมมือระหว่างแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซกับแหล่งเพาะเลี้ยงตามชายฝั่ง เปิดตัวบริการ “สดส่งถึงมือภายใน 24 ชม.” เป็นต้น

แนวโน้มการพัฒนาอุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีน

• การเปลี่ยนแปลงสู่ความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำทั่วโลกต่างก็เร่งก้าวไปสู่เป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน การเพาะเลี้ยงในกระชังอัจฉริยะ และการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำแบบหมุนเวียน ได้รับการส่งเสริมอย่างกว้างขวางเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีการประหยัดพลังงาน บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ถูกนำมาใช้อย่างค่อยเป็นค่อยไปเพื่อลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ สัดส่วนของผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำสีเขียวจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งตอบสนองเป้าหมายผลิตภัณฑ์ที่ยั่งยืนและเพิ่มความสามารถในการแข่งขันในตลาดต่างประเทศของผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำของจีน

• การขับเคลื่อนระบบอัจฉริยะและดิจิทัลเต็มรูปแบบ เทคโนโลยีการเพาะพันธุ์อัจฉริยะกลายเป็นแรงผลักดันหลัก การตรวจสอบคุณภาพน้ำด้วย AI ระบบการให้อาหารอัจฉริยะ และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีรูปแบบต่าง ๆ เพื่อส่งเสริมการยกระดับอุตสาหกรรมไปสู่ความแม่นยำและการรีไซเคิลทรัพยากร นอกจากนี้ อัตราการเข้าถึงโลจิสติกส์ Cold Chain ก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องเช่นเดียวกัน การส่งมอบผลิตภัณฑ์สดใหม่และความสามารถในการรับประกันคุณภาพก็สูงขึ้นด้วย เทคโนโลยี Blockchain ยังช่วยให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ทุกกระบวนการตั้งแต่ "บ่อสู่โต๊ะอาหาร" เพื่อเพิ่มความมั่นใจแก่ผู้บริโภค

• การยกระดับการบริโภค (1) ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำที่มีคุณสมบัติเพื่อสุขภาพ เช่น โอเมก้า 3 คอลลาเจนเปปไทด์ รวมถึงการติดฉลากที่บ่งบอกคุณค่าทางโภชนาการ หรือ ฉลาก GDA (Guideline Daily Amount) เป็นกุญแจสำคัญในการตัดสินใจเลือกซื้อของผู้บริโภค (2) อาหารทะเลไฮเอนด์ที่มีคุณภาพสูงและออร์แกนิค ตามความต้องการของกลุ่มรายได้ปานกลาง-สูงที่ขยายตัว และ(3) การบริโภคในครอบครัวเดี่ยวทำให้เกิดบรรจุภัณฑ์ขนาดเล็ก และผลิตภัณฑ์พร้อมทานเพื่อความสะดวกในการรับประทาน

• ขยายตลาดต่างประเทศ ภายใต้กรอบ RCEP จะทำให้จีนเร่งบุกตลาดอาเซียน ตะวันออกกลาง และกลุ่มตลาดเกิดใหม่เป็นเป้าหมายสำคัญ ด้วยอาศัยโครงสร้างพื้นฐาน BRI และมาตรการอำนวยความสะดวกทางการค้า ช่วยเสริมประสิทธิภาพการขยายตลาดให้แก่จีน รวมถึงการออกไปลงทุนสร้างโรงงานในต่างประเทศเพื่อควบคุมห่วงโซ่อุปทานทั้งระบบ

• เสริมสร้างการบริหารความเสี่ยงและสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยืดหยุ่น จำเป็นต้องระมัดระวังต่อความกังวลด้านข้อจำกัดทรัพยากรที่มากขึ้น ความขัดแย้งทางการค้าระหว่างประเทศ และความเสี่ยงด้านการปฏิบัติตามกฎระเบียบ ผู้ประกอบการจีนจึงต้องสร้างกลไกการรับมือฉุกเฉิน อาทิ มีการจัดการแหล่งน้ำที่หลากหลาย และแหล่งสำรองวัตถุดิบ ป้องกันความเสี่ยงด้านต้นทุนโดยการทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้าและกระจายความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทาน ติดตามการอัพเดทมาตรฐานสากลอย่างใกล้ชิด เพื่อให้แน่ใจว่าผลิตภัณฑ์สอดคล้องกับข้อกำหนดการเข้าถึงตลาดเช่น ตลาดสหภาพยุโรป เป็นต้น

ความเห็นของสำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ เมืองชิงต่าว

อุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีนมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยจากข้อมูลพบว่า ในปี 2567 จีนมีปริมาณการผลิตผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำราว 73.66 ล้านตัน ขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 3.50 และคาดว่าในปี 2568 จะมีปริมาณการผลิตถึง 74.42 ล้านตัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 1 และมีความต้องการด้านการบริโภคประมาณ 76.35 ล้านตัน ขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 3 ทั้งนี้ อุตสาหกรรมสัตว์น้ำของจีนมีทิศทางการพัฒนาไปสู่ความเป็นอัจริยะซึ่งจะช่วยยกระดับทั้งปริมาณและคุณภาพการผลิตสัตว์น้ำของจีน ขณะเดียวกันจีนก็เร่งขยายตลาดการค้าการลงทุนกับต่างประเทศด้วยเช่นกัน อย่างไรก็ดี จีนถือว่ามีการเปิดตลาดให้แก่ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำค่อนข้างมาก เป็นโอกาสขยายการส่งออกผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำแบบดั้งเดิม และผลิตภัณฑ์ที่แปรรูปจากสัตว์น้ำเข้ามาขยายตลาดในจีน โดยคว้าโอกาสใหม่จากความต้องการยกระดับการบริโภคของชาวจีนและขยายกลุ่มสินค้าที่มีมูลค่าเพิ่มที่สูง อาทิ ส่งออกอาหารทะเลคุณภาพ อาหารสำเร็จรูปพร้อมรับประทาน ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำที่มีคุณสมบัติ (คอลลาเจนจากปลา) นอกจากนี้ ยังเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนทางการค้าโดยการพึ่งพาข้อตกลงทางการค้าต่างๆ อย่าง ACFTA และ RCEP 

แหล่งที่มา : 

https://www.chinairn.com/hyzx/20250908/17095630.shtml

http://journal.crnews.net/ncpsczk/2025n/d9q/2025nyzwdh/971707_20250516105528.html