การจัดเก็บภาษีนำเข้าชั่วคราวของสหรัฐฯ ภายใต้มาตรา 122

1.  สถานการณ์การค้า และมาตรการภาษี

ประธานาธิบดี Donald Trump ได้ลงนามในประกาศ (Proclamation) เพื่อกำหนดจัดเก็บนำเข้าชั่วคราวโดยมีเป้าหมายเพื่อแก้ไขปัญหาการชำระเงินระหว่างประเทศขั้นพื้นฐานและปรับสมดุลความสัมพันธ์ทางการค้าให้เป็นประโยชน์ต่อแรงงาน เกษตรกร และผู้ผลิตชาวอเมริกัน

มาตรการดังกล่าวอาศัยอำนาจตามมาตรา 122 แห่ง Trade Act of 1974 ซึ่งให้อำนาจประธานาธิบดีในการจัดการกับปัญหาดุลการชำระเงินผ่านการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมเพิ่ม (surcharges) และกำหนดข้อจำกัดด้านการนำเข้า

เป้าหมายสำคัญของการดำเนินการในครั้งนี้ เพื่อ

• ลดการไหลออกของเงินดอลลาร์ไปยังผู้ผลิตต่างประเทศ

• สร้างแรงจูงใจให้การผลิตกลับสู่สหรัฐฯ

• เพิ่มการจ้างงานที่มีรายได้ดี

• ลดต้นทุนในระยะยาวให้ผู้บริโภค

รายละเอียดของภาษีนำเข้าชั่วคราว

ประกาศกำหนดให้จัดเก็บภาษีนำเข้าแบบคิดตามมูลค่า (ad valorem) ในอัตราร้อยละ 10 สำหรับสินค้าที่นำเข้าสหรัฐฯ เป็นระยะเวลา 150 วัน ภาษีดังกล่าวมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 24 กุมภาพันธ์ เวลา 00:01 น. ตามเวลามาตรฐานฝั่งตะวันออกของสหรัฐฯ

ปัญหาการชำระเงินระหว่างประเทศของสหรัฐฯ

สหรัฐฯ กำลังเผชิญปัญหาการขาดดุลบัญชีดุลการชำระเงินในระดับสูง โดยเฉพาะบัญชีเดินสะพัด (Current Account) ซึ่งประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก ได้แก่

1. ดุลการค้าสินค้าและบริการ

2. ดุลรายได้ปฐมภูมิ (ผลตอบแทนจากทุนและแรงงาน)

3. ดุลรายได้ทุติยภูมิ (เช่น เงินโอนระหว่างประเทศ)

ข้อมูลสำคัญในปี 2567 สะท้อนสถานการณ์ที่น่ากังวล ได้แก่

• การขาดดุลการค้าสินค้ารายปีเพิ่มขึ้นกว่าร้อยละ 40 ในช่วงรัฐบาลของประธานาธิบดี Biden แตะระดับ 1.2 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ

• เป็นครั้งแรกในรอบกว่า 60 ปี ที่สหรัฐฯ ได้รับผลตอบแทนจากทุนและแรงงานในต่างประเทศน้อยกว่าที่ต่างชาติได้รับจากในสหรัฐฯ

• เงินโอนออกนอกประเทศมีมูลค่าสูงกว่าเงินโอนเข้า

ในปี 2024 สหรัฐฯขาดดุลบัญชีเดินสะพัดคิดเป็ติดลบร้อยละ 4.0 ของ  GDP สูงกว่าค่าเฉลี่ยช่วงปี 2556–2562 ซึ่งอยู่ที่ประมาณติดลบร้อยละ 2.0 และเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่ปี 2551 เมื่อเทียบสัดส่วนต่อ GDP ขณะเดียวกัน สถานะการลงทุนสุทธิระหว่างประเทศ (Net International Investment Position: NIIP) ณ สิ้นปี 2567 อยู่ที่ ติดลบ 26 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ หรือคิดเป็นร้อยละ 89 ของ GDP ซึ่งเป็นสถานะติดลบสุทธิสูงที่สุดในโลก หากไม่มีการเร่งแก้ไข อาจกระทบต่อความสามารถในการจัดหาเงินทุนของรัฐบาลความเชื่อมั่นของนักลงทุน เสถียรภาพของตลาดการเงินตลอดจนความมั่นคงทางเศรษฐกิจและความมั่นคงแห่งชาติของสหรัฐฯ

2. สินค้าที่ได้รับการยกเว้น

เพื่อคำนึงถึงความจำเป็นทางเศรษฐกิจและประสิทธิภาพของมาตรการ สินค้าบางประเภทได้รับการยกเว้น ได้แก่

• แร่ธาตุสำคัญบางชนิดโลหะที่ใช้ทำเงินตราและทองคำแท่ง พลังงาน และผลิตภัณฑ์พลังงาน

• ทรัพยากรธรรมชาติและปุ๋ยที่ไม่สามารถผลิตได้ในประเทศ หรือผลิตได้ไม่เพียงพอ

• สินค้าเกษตรบางประเภท เช่น เนื้อวัว มะเขือเทศ และส้ม

• ยาและส่วนประกอบทางเภสัชกรรม

• อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์บางประเภท

• ยานยนต์บางประเภท และชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้อง

• ผลิตภัณฑ์ด้านอากาศยานบางประเภท

• สื่อข้อมูล (เช่น หนังสือ) เงินบริจาค และสัมภาระส่วนบุคคลของผู้เดินทาง

นอกจากนี้ ยังมีข้อยกเว้นเพิ่มเติม ได้แก่

• สินค้าที่อยู่ภายใต้มาตรการตามมาตรา 232

• สินค้าที่เป็นไปตามเงื่อนไขของความตกลง United States-Mexico-Canada Agreement (USMCA) จากแคนาดาและเม็กซิโก

• สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มที่ได้รับสิทธิปลอดภาษีภายใต้ความตกลง Dominican Republic-Central America Free Trade Agreement จากประเทศสมาชิกที่เกี่ยวข้อง

ในคำสั่งฝ่ายบริหารแยกต่างหากประธานาธิบดียังได้มีการดำเนินการต่ออายุการระงับสิทธิยกเว้นภาษีสำหรับสินค้ามูลค่าต่ำ (de minimis) รวมถึงสินค้าที่ส่งผ่านระบบไปรษณีย์ระหว่างประเทศ ซึ่งจะอยู่ภายใต้ภาษีตามมาตรา 122 เช่นกัน

นอกจากนี้ ได้มอบหมายให้สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ใช้อำนาจตามมาตรา 301 เพื่อตรวจสอบการกระทำ นโยบาย หรือแนวปฏิบัติของประเทศคู่ค้าที่อาจไม่เป็นธรรมหรือเลือกปฏิบัติต่อการค้าของสหรัฐฯ

3. บทบาทของภาษีศุลกากรในยุทธศาสตร์การค้า

รัฐบาลสหรัฐฯ ยืนยันว่าภาษีศุลกากรจะยังคงเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับ

• การปกป้องธุรกิจและแรงงานอเมริกัน

• การส่งเสริมการย้ายฐานการผลิตกลับประเทศ

• การลดต้นทุนและการเพิ่มค่าจ้าง

แม้จะมีคำวินิจฉัยของศาลฎีการัฐบาลย้ำว่าความพยายามในการปรับโครงสร้างระบบการค้าโลกที่ไม่สมดุลจะยังคงดำเนินต่อไป

นโยบายการค้าของรัฐบาลสหรัฐฯ ได้ผลักดันให้ประเทศคู่ค้าหลัก ซึ่งคิดเป็นกว่าครึ่งหนึ่งของ GDP โลก กลับเข้าสู่การเจรจาภายใต้เงื่อนไขของสหรัฐฯ และนำไปสู่ข้อตกลงการค้าและการลงทุนที่มุ่งการเปิดตลาดใหม่ให้กับสินค้าสหรัฐฯ การส่งเสริมการลงทุนภายในประเทศ และการสร้างความสมดุลทางการค้า

นอกจากนี้ สหรัฐฯ ยืนยันว่าจะเคารพข้อตกลงการค้าแบบต่างตอบแทนที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย และคาดหวังให้ประเทศคู่ค้าปฏิบัติตามเช่นกันแม้อำนาจทางกฎหมายภายในประเทศอาจมีการเปลี่ยนแปลงในอนาคต แต่แนวทางหลักในการใช้ทั้งภาษีและข้อตกลงการค้าเพื่อปกป้องผลประโยชน์แห่งชาติจะยังคงเดิม

ข้อคิดเห็น

• ปัญหาการขาดดุลการค้า:ด้วยสหรัฐฯเผชิญปัญหาการขาดดุลการค้าและดุลบัญชีเดินสะพัดสูง ในปี 2567 สหรัฐฯขาดดุลการค้าประมาณ 1.2 ล้านล้านเหรียญสหรัฐขาดดุลบัญชีเดินสะพัดประมาณ ติดลบร้อยละ 4 ของ GDP สถานะการลงทุนสุทธิระหว่างประเทศ (NIIP) ติดลบประมาณ 26 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า สหรัฐฯ พึ่งพาการนำเข้าสินค้าอย่างมาก เงินทุนไหลออกไปยังผู้ผลิตต่างประเทศ ความกังวลด้าน เสถียรภาพทางการเงินระยะยาว

• การตอบสนองเชิงนโยบายรัฐบาลจึงใช้เครื่องมือภาษี มาตรา 122 มาตรา 232 และมาตรา 301 ซึ่งสะท้อนว่า นโยบายการค้าสหรัฐฯมีลักษณะเชิงปกป้อง (Protectionism) มากขึ้น

• มาตรการจัดเก็บภาษีนำเข้าชั่วคราวในครั้งนี้  สะท้อนแนวโน้มชาตินิยมทางเศรษฐกิจ และการปรับสมดุลการค้าโลก โดยมีเป้าหมายเพื่อแก้ไขปัญหาการขาดดุลบัญชีดุลการชำระเงิน ลดการพึ่งพาการผลิตจากต่างประเทศ และเสริมสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ โดยรัฐบาลสหรัฐฯ มองว่าการผสมผสานระหว่างการใช้ภาษีศุลกากรและการเจรจาข้อตกลงการค้าจะช่วยนำการผลิตกลับสู่ประเทศ สร้างงานที่มีรายได้ดี และวางรากฐานสู่ความมั่นคงและความมั่งคั่งระยะยาวของสหรัฐอเมริกา

• อย่างไรก็ดีสำหรับสินค้านำเข้าจากไทยที่ส่วนประกอบของสินค้าอยู่ภายใต้อัตราภาษีตามมาตรา 232 จะได้รับการยกเว้นจากภาษีมาตรา 122 

• แต่หากส่วนประกอบไม่ได้อยู่ภายใต้มาตรา 232 จะต้องเสียภาษีตาม 122

• เพื่อให้สามารถยืนยันข้อมูลได้อย่างถูกต้องจำเป็นต้องใช้รหัส HS/HTS ที่แน่นอน 

• ไทยต้องติดตามท่าทีเชิงนโยบายของรัฐบาลสหรัฐฯ อย่างใกล้ชิด เพื่อปรับยุทธศาสตร์ให้ทันสถานการณ์ และจัดทำแผนนโยบายเชิงรุกเพื่อรับมือต่อมาตรการภาษีของสหรัฐฯ  ควบคู่กับการป้องกันความเสี่ยงระยะสั้น และการยกระดับโครงสร้างเศรษฐกิจระยะยาว เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันและความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศ.