กรุงโมกาดิชู — ตลอดปีที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่รัฐบาลโซมาเลียได้ประชาสัมพันธ์ศักยภาพแหล่งน้ำมันนอกชายฝั่งของประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยนำเสนอว่าเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจที่จะพลิกโฉมประเทศ ทั้งนี้ ประธานาธิบดี Hassan Sheikh Mohamud ได้เดินทางไปเยี่ยมชมเรือขุดเจาะ Çağrı Bey ของตุรกี เมื่อเดือนตุลาคม เพื่อรับฟังรายงานความคืบหน้าการสำรวจน้ำมัน ขณะที่นายกรัฐมนตรี Hamza Abdi Barre ได้กล่าวอย่างชัดเจนยิ่งขึ้นในพิธีต้อนรับเรือลำดังกล่าวเมื่อเดือนเมษายนว่า “หากพระเจ้าทรงประสงค์ อีกไม่กี่เดือนข้างหน้า
เราจะเฉลิมฉลองการสกัดน้ำมันครั้งแรก”
อย่างไรก็ตาม รายงานทบทวนการคลังภาครัฐประจำปี 2026 ของธนาคารโลก (World Bank) ได้นำเสนอข้อมูลที่ช่วยปรับมุมมองต่อกรอบเวลาดังกล่าวให้สอดคล้องกับความเป็นจริงมากขึ้น โดยรายงานได้จัดทำแบบจำลองรายได้จากปิโตรเลียมในฐานะแหล่งรายได้ที่มีแนวโน้มเกิดขึ้นในระยะยาว และตั้งสมมติฐานว่าจะเริ่มมีการผลิตน้ำมันได้หลังปี 2033 โดยอ้างอิงจากประสบการณ์ของประเทศที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน ทั้งนี้ แม้ภายใต้สถานการณ์ที่มองในแง่ดีที่สุด รายงานยังประเมินว่า ภายในปี 2046 โซมาเลียจำเป็นต้องมีรายได้เพิ่มขึ้นอีกประมาณ 10–11 จุดร้อยละของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) โดยส่วนใหญ่มาจากปิโตรเลียม จึงจะสามารถเพิ่มระดับรายได้ให้ใกล้เคียงกับประเทศอื่นที่อยู่ในกลุ่มเปรียบเทียบได้
ความแตกต่างด้านกรอบเวลานานนับทศวรรษ
ช่องว่างระหว่างถ้อยแถลงของรัฐบาลกับการประเมินตามแบบจำลองของธนาคารโลกมิใช่ความแตกต่างกันเพียงไม่กี่เดือน แต่เป็นความแตกต่างนานหลายปี ซึ่งส่งผลอย่างมีนัยสำคัญต่อแนวทางที่โซมาเลียควรใช้ในการรับมือกับวิกฤตการคลังของประเทศ
เมื่อเดือนเมษายน 2026 นาย Alparslan Bayraktar รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานของตุรกี ประกาศว่า การขุดเจาะน้ำมันนอกชายฝั่งอาจนำไปสู่การผลิตน้ำมันได้ภายใน 6–9 เดือน ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับสภาพทางทะเลและสภาพอากาศ รัฐบาลโซมาเลียได้ขยายผลการสื่อสารดังกล่าว โดยนำเสนอว่าหลุมสำรวจ Curad-1 เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจครั้งสำคัญ และได้ยึดกรอบเวลาการผลิตภายใน 9 เดือนเป็นประเด็นหลักในการประชาสัมพันธ์ของรัฐบาล
ขณะที่การกำหนดกรอบเวลาปี 2033 ของธนาคารโลกสะท้อนการประเมินที่รอบคอบมากขึ้นเกี่ยวกับขั้นตอนที่จำเป็นในการเปลี่ยนจากการขุดเจาะหลุมสำรวจเพียงแห่งเดียวไปสู่การพัฒนาแหล่งน้ำมันเพื่อการผลิต แม้ว่าหลุม Curad-1 จะยืนยันการค้นพบแหล่งน้ำมันที่มีศักยภาพเชิงพาณิชย์ได้ก็ตาม แต่การจะสร้างรายได้จากน้ำมันยังต้องผ่านขั้นตอนต่าง ๆ ได้แก่ การขุดเจาะเพื่อประเมินแหล่งน้ำมันเพิ่มเติม เพื่อกำหนดขนาดของแหล่งกักเก็บปิโตรเลียม การวางแผนพัฒนาแหล่งน้ำมันเพื่อออกแบบโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการผลิต การจัดระบบโลจิสติกส์เพื่อส่งออกน้ำมันไปยังตลาด ตลอดจนการจัดทำกรอบการคลังและกฎระเบียบที่สามารถรองรับการตรวจสอบจากฝ่ายการเมืองได้ ขั้นตอนเหล่านี้ไม่สามารถเร่งรัดให้แล้วเสร็จได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน
ที่ผ่านมา มีการขุดเจาะหลุมสำรวจตามแนวชายฝั่งทะเลนอกชายฝั่งของโซมาเลีย ซึ่งมีความยาวประมาณ 1,000 กิโลเมตร เพียง 2 หลุมเท่านั้น และยังไม่มีหลุมใดที่ค้นพบแหล่งน้ำมันซึ่งสามารถพัฒนาเชิงพาณิชย์ได้ หลุม Curad-1 จึงเป็นเพียงการทดสอบหลุมเดียวในแอ่งตะกอนขนาดใหญ่ที่ยังได้รับการสำรวจอย่างจำกัด โดยเป็นหนึ่งในหลุมขุดเจาะนอกชายฝั่งที่มีความลึกมากที่สุดเท่าที่เคยมีการดำเนินการทั่วโลก และมีเป้าหมายขุดเจาะที่ความลึกรวมประมาณ 7,500 เมตร ดังที่มีรายละเอียดในรายงานข่าวเกี่ยวกับการเข้าร่วมการประชุมด้านพลังงานที่กรุงริยาดของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงปิโตรเลียม
ช่องว่างด้านธรรมาภิบาล
กรอบเวลาในการผลิตน้ำมันมิใช่ปัจจัยเดียวที่ก่อให้เกิดความไม่แน่นอน เนื่องจากกรอบธรรมาภิบาลสำหรับการบริหารจัดการรายได้จากน้ำมันยังคงเป็นประเด็นที่มีข้อโต้แย้งและยังไม่มีความสมบูรณ์ ข้อตกลง Baidoa Agreement ปี 2018 และกฎหมายปิโตรเลียมปี 2020 ได้กำหนดสูตรการแบ่งปันรายได้โดยยึดหลักการจัดสรรรายได้ตามแหล่งที่ผลิต ซึ่งจัดสรรสัดส่วนรายได้จำนวนมากให้แก่รัฐสมาชิกของรัฐบาลกลางที่เป็นแหล่งผลิต และจัดสรรสัดส่วนที่น้อยกว่าให้แก่รัฐที่ไม่มีแหล่งผลิต อย่างไรก็ตาม การแก้ไขรัฐธรรมนูญในปี 2026 ยังไม่ได้รับการนำไปปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม ขณะที่รัฐปุนต์แลนด์ (Puntland) ได้ปฏิเสธกระบวนการที่ดำเนินการโดยรัฐบาลกลางทั้งหมด
องค์กรเฝ้าระวังด้านความโปร่งใสได้แสดงความกังวลและเรียกร้องให้หน่วยงานรัฐบาลกลางเปิดเผยสัญญาที่เกี่ยวข้องกับน้ำมันโดยทันที พร้อมเตือนว่าการบริหารจัดการทรัพยากรอย่างไม่เหมาะสมอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงร้ายแรง ขณะที่บุคคลฝ่าย ได้กล่าวถึงข้อตกลงการสำรวจน้ำมันกับตุรกีว่า “มีความไม่สมดุลอย่างยิ่ง” และนาย Abdi Ismail Samatar สมาชิกวุฒิสภา ได้กล่าวหาว่าข้อตกลงดังกล่าวยังไม่ได้ผ่านการตรวจสอบหรือได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภา
สำหรับสัญญาแบ่งปันผลผลิตปิโตรเลียม ได้ให้สิทธิแก่บริษัท TPAO ในการสำรวจแปลงสัมปทานนอกชายฝั่งจำนวน 3 แปลงแต่เพียงผู้เดียว โดยกำหนดเงื่อนไขให้บริษัทสามารถชดเชยต้นทุนได้จากผลผลิตสูงสุดถึงร้อยละ 90 หลังจากหักค่าภาคหลวง ซึ่งกำหนดเพดานไว้ไม่เกินร้อยละ 5 โซมาเลียจึงยอมรับส่วนแบ่งรายได้ในช่วงเริ่มต้นที่ต่ำกว่า เพื่อแลกกับการลดความเสี่ยงในการสำรวจ ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่กำหนดขึ้นโดยเจตนาเพื่อดึงดูดการลงทุนเข้าสู่แอ่งตะกอนปิโตรเลียมที่ยังไม่เคยได้รับการสำรวจและพัฒนาอย่างจริงจัง อย่างไรก็ตาม แม้ภายใต้สถานการณ์ที่ดีที่สุด ผลตอบแทนทางการคลังก็ยังคงอยู่ในระดับจำกัดในช่วงปีแรกๆ ของการผลิต
รัฐบาลได้เน้นย้ำว่ารายได้ทั้งหมดที่จะได้รับในอนาคตจะถูกจัดสรรให้แก่การให้บริการสาธารณะและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โดยได้ให้รายละเอียดเกี่ยวกับพันธกรณีดังกล่าวไว้ในการวิเคราะห์ภาพรวมเกี่ยวกับการค้นพบน้ำมันของโซมาเลียและพลวัตความสัมพันธ์ในภูมิภาค คำมั่นดังกล่าวเป็นสิ่งที่น่ายินดี แต่ไม่สามารถใช้ทดแทนแผนการคลังระยะเปลี่ยนผ่านที่มีความน่าเชื่อถือได้
ข้อสังเกตสำคัญ
เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ว่ารายได้จากน้ำมันมีแรงดึงดูดทางการเมืองอย่างมาก เนื่องจากรายได้ภายในประเทศของโซมาเลียอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีรายได้ต่ำที่สุดในโลก งบประมาณของประเทศยังต้องพึ่งพาเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศซึ่งมีแนวโน้มลดลง ขณะที่การเปลี่ยนผ่านด้านความมั่นคงกำลังดำเนินไปท่ามกลางวิกฤตด้านเงินทุน ในบริบทดังกล่าว คำมั่นเกี่ยวกับความมั่งคั่งจากทรัพยากรน้ำมันนอกชายฝั่งจึงเป็นเรื่องเล่าที่สร้างความหวังว่าจะช่วยพลิกฟื้นประเทศในอนาคต ซึ่งนักการเมืองย่อมไม่ต้องการทำให้ความหวังดังกล่าวซับซ้อนขึ้นด้วยการกล่าวถึงการปฏิรูปภาษีที่อาจสร้างความยากลำบากแก่ประชาชน
อย่างไรก็ตาม ช่องว่างระหว่างคำกล่าวของนายกรัฐมนตรีที่ว่า “อีกไม่กี่เดือน” กับกรอบเวลาปี 2033 ของธนาคารโลก มิใช่เพียงข้อโต้แย้งทางเทคนิค แต่เป็นปัญหาทางการเมือง หากประชาชนได้รับการสื่อสารว่าน้ำมันจะเริ่มสร้างรายได้ในเร็ว ๆ นี้ แรงกดดันให้รัฐบาลปฏิรูประบบจัดเก็บภาษีภายในประเทศก็จะลดลง และหากประชาชนคาดหวังว่าประเทศจะได้รับการช่วยให้พ้นจากวิกฤตภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน การชี้แจงเหตุผลในการดำเนินมาตรการรัดเข็มขัด การควบคุมวินัยด้านรายจ่าย และการดำเนินงานที่ยากลำบากเพื่อสร้างฐานรายได้จากภาษีให้เข้มแข็ง ก็จะทำได้ยากยิ่งขึ้น
ข้อมูลของธนาคารโลกแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า รายได้จากปิโตรเลียมยังต้องใช้เวลาอีกกว่าทศวรรษจึงจะเกิดขึ้นได้ และแม้แต่การคาดการณ์ในกรณีที่ดีที่สุดก็ยังขึ้นอยู่กับสมมติฐานเกี่ยวกับปริมาณสำรอง กำลังการผลิต และราคาน้ำมันในตลาดโลก ซึ่งยังไม่มีปัจจัยใดยืนยันได้อย่างแน่ชัด หลุม Curad-1 อาจไม่พบแหล่งน้ำมันเลยก็ได้ กรอบการแบ่งปันรายได้อาจล่มสลายลงภายใต้แรงกดดันทางการเมือง หรือสัญญาที่เกี่ยวข้องอาจถูกคัดค้านหรือนำกลับมาเจรจาใหม่ ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นผลลัพธ์ที่สามารถเกิดขึ้นได้และไม่ใช่เรื่องเหนือความคาดหมาย
สิ่งที่แน่นอนคือ โซมาเลียไม่สามารถรอจนถึงปี 2033 เพื่อแก้ไขปัญหาการคลังของประเทศได้ การระดมรายได้ภายในประเทศ การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้จ่าย และการปฏิรูปการคลังแบบสหพันธรัฐ เป็นภารกิจสำคัญที่จะกำหนดว่ารัฐบาลจะสามารถดำเนินงานต่อไปได้หรือไม่ในช่วงระหว่างนี้ การสร้างความคาดหวังให้ประชาชนเชื่อมั่นในอนาคตที่มั่งคั่งจากปิโตรเลียมซึ่งยังอยู่ห่างไกล ขณะที่ละเลยภารกิจเร่งด่วนในการสร้างฐานรายได้จากภาษีและจัดทำงบประมาณที่น่าเชื่อถือ มิใช่ยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจ แต่เป็นความเพ้อฝันทางการเมืองที่เพียงเลื่อนเวลาเผชิญหน้ากับปัญหาที่แท้จริงออกไป
ความคิดเห็นของสำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ กรุงไนโรบี
สถานการณ์ดังกล่าวไม่ใช่สัญญาณของการเกิดตลาดใหม่จากอุตสาหกรรมน้ำมันในทันที แต่เป็นปัจจัยที่ผู้ประกอบการไทยควรนำมาประกอบการประเมินกำลังซื้อและความเสี่ยงในการทำธุรกิจ โดยเฉพาะผู้ส่งออกสินค้าอาหารและสินค้าอุปโภคบริโภค ผู้ส่งออกในกลุ่มนี้จึงควรรักษาตลาดที่มีอยู่และเพิ่มความระมัดระวังในการกำหนดเงื่อนไขการค้า โดยตรวจสอบความน่าเชื่อถือของผู้นำเข้า กำหนดวงเงินสินเชื่อให้เหมาะสม ใช้การชำระเงินล่วงหน้าหรือระบบที่ลดความเสี่ยงจากการผิดนัด และหลีกเลี่ยงการส่งสินค้าในปริมาณมากโดยอาศัยความคาดหวังว่ารายได้จากน้ำมันจะช่วยเพิ่มกำลังซื้อในอนาคต นอกจากนี้ การที่รัฐบาลจำเป็นต้องเร่งเพิ่มรายได้จากภาษีและปรับปรุงระบบศุลกากร อาจทำให้การตรวจสอบเอกสารและการจัดเก็บภาษีนำเข้ามีความเข้มงวดขึ้น ผู้ส่งออกไทยจึงควรตรวจสอบพิกัดศุลกากร ใบรับรองสินค้า เอกสารแหล่งกำเนิด และภาระภาษีที่ผู้ซื้อปลายทางต้องรับผิดชอบให้ชัดเจนก่อนเสนอราคา
---------------------------------------------------------
แหล่งที่มา : https://ftlsomalia.com/petroleum-promises-and-fiscal-realities-the-gap-somalia-cannot-afford-to-ignore/?utm_source=chatgpt.com
จัดทำโดย สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ กรุงไนโรบี
พฤศจิกายน 2569