ECES เผยผลศึกษา "ผลกระทบทางเศรษฐกิจจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง" ชี้อียิปต์สูญรายได้คลองสุเอซกว่า 1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ท่ามกลางสงครามที่ยืดเยื้อ

เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2569 ศูนย์ศึกษาเศรษฐกิจแห่งอียิปต์ (Egyptian Center for Economic Studies หรือ ECES) จัดการประชุมวิชาการครั้งสำคัญในวันนี้ ภายใต้หัวข้อ "Readings in the Economic Impacts of the Conflict in the Middle East" หรือ "การวิเคราะห์ผลกระทบทางเศรษฐกิจจากความขัดแย้งในภูมิภาคตะวันออกกลาง" โดยมีนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญหลายท่านร่วมนำเสนอผลการศึกษา ซึ่งสะท้อนภาพการสูญเสียทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ของอียิปต์และภูมิภาคโดยรอบ ท่ามกลางสถานการณ์ความขัดแย้งที่ยืดเยื้อมากว่าสองปีครึ่ง

คลองสุเอซ: เส้นเลือดใหญ่ที่ถูกตัดขาด

หนึ่งในประเด็นหลักที่การประชุมหยิบยกขึ้นมาคือผลกระทบต่อคลองสุเอซ ซึ่งเป็นแหล่งรายได้เงินตราต่างประเทศที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของอียิปต์ จากการศึกษาพบว่า รายได้สะสมจากคลองสุเอซ ลดลงประมาณ 1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ นับตั้งแต่เกิดความไม่สงบในทะเลแดงเมื่อปลายปี 2566 โดยรายได้ในปี 2567 ลดลงถึง 66% เหลือเพียง 3,900 ล้านดอลลาร์ เทียบกับสถิติสูงสุด 10,200 ล้านดอลลาร์ในปี 2566

ในสภาวะปกติ คลองสุเอซสามารถสร้างรายได้เงินตราต่างประเทศให้อียิปต์ราว 8,000-10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ต่อปี คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 2% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) และเป็นหนึ่งในสี่แหล่งรายได้เงินตราต่างประเทศหลักของประเทศ ควบคู่ไปกับเงินโอนกลับจากแรงงานในต่างประเทศ การท่องเที่ยว และการส่งออก

บริษัทขนส่งทางเรือรายใหญ่ของโลก เช่น Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM และ MSC ได้ระงับการให้บริการผ่านช่องแคบบาบเอลมันเดบและช่องแคบฮอร์มุซ ทำให้ปริมาณการจราจรทางทะเลผ่านคลองสุเอซลดลงอย่างมีนัยสำคัญ และเรือสินค้าจำนวนมากต้องอ้อมไปทางแหลมกู๊ดโฮปแทน

ผลกระทบลูกโซ่จากสงครามสหรัฐฯ-อิสราเอล-อิหร่าน

ผลการศึกษาของ ECES ชี้ให้เห็นว่า ความขัดแย้งได้ยกระดับเข้าสู่ระยะวิกฤตเมื่อ 28 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งสหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดปฏิบัติการทางทหารต่ออิหร่าน ส่งผลให้ (1) ราคาน้ำมัน พุ่งสูงขึ้นถึง 80% แตะระดับ 120 ดอลลาร์สหรัฐ ต่อบาร์เรล จากการที่ช่องแคบฮอร์มุซซึ่งเป็นทางผ่านของน้ำมันราว 1 ใน 5 ของโลกเกือบปิดสนิท (2) เงินปอนด์อียิปต์ อ่อนค่าทำสถิติต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ที่ราว 52 ปอนด์ต่อดอลลาร์สหรัฐ (3) นักลงทุนต่างชาติ เทขายพันธบัตรรัฐบาลอียิปต์มูลค่ากว่า 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และ (4) ทุนสำรองเงินตราต่างประเทศ มีการคาดการณ์ว่าอาจลดลงสูงสุดถึง 5,000 ล้านดอลลาร์ภายในเดือนเดียว 

นอกจากนี้ ภาคการท่องเที่ยว การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) และการค้าโลก ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง เส้นทางการบินไปยังจุดหมายปลายทางต่างๆ ในตะวันออกกลางถูกรบกวน และเงินทุนไหลออกจากภูมิภาคอย่างต่อเนื่องจากความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ที่สูงขึ้น

มาตรการรับมือของรัฐบาลอียิปต์

แม้สถานการณ์จะรุนแรง แต่การศึกษาของ ECES ระบุว่ารัฐบาลอียิปต์ได้ดำเนินมาตรการสำคัญหลายประการเพื่อรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ ได้แก่

1. การขยายโครงการสวัสดิการสังคม "Takaful and Karama" เพื่อปกป้องกลุ่มเปราะบาง

2. การปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำ ในปีงบประมาณ 2569/2570

3. การปรับลดอัตราดอกเบี้ยนโยบาย 8.25% นับตั้งแต่ต้นปี 2568 จนทำให้อัตราเงินเฟ้อลดลงเหลือ 11%

4. การปรับขึ้นราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเฉลี่ย 17% เพื่อสะท้อนต้นทุนที่แท้จริง

5. การออกแพ็คเกจจูงใจสำหรับสายการเดินเรือ รวมถึงส่วนลดค่าผ่านทางคลองสุเอซ

6. การประสานความช่วยเหลือกับ IMF ซึ่งได้ขยายวงเงินกู้จาก 3,000 ล้านดอลลาร์ เป็น 8,000 ล้านดอลลาร์

ทางออกในระยะยาว

ผู้เชี่ยวชาญจาก ECES ที่ร่วมเวทีในวันนี้ได้นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายว่า อียิปต์จำเป็นต้องกระจายความเสี่ยงทางเศรษฐกิจ ลดการพึ่งพารายได้จากคลองสุเอซ ส่งเสริมภาคการผลิตและการส่งออกที่มีมูลค่าเพิ่มสูง รวมทั้งเร่งดึงดูดการลงทุนเข้าสู่เขตเศรษฐกิจคลองสุเอซ (SCZONE) ที่ปัจจุบันมีนักลงทุนจากจีน รัสเซีย และประเทศกลุ่มอ่าวเข้ามาตั้งฐานการผลิต

ขณะเดียวกัน การศึกษายังเน้นย้ำว่า การฟื้นตัวของเศรษฐกิจอียิปต์ในระยะยาวขึ้นอยู่กับ การคลี่คลายความขัดแย้งในภูมิภาคอย่างยั่งยืน หากสามารถบรรลุข้อตกลงสันติภาพในฉนวนกาซาและลดความตึงเครียดระหว่างอิหร่านกับอิสราเอลได้ คลองสุเอซมีโอกาสกลับสู่ระดับการจราจรเต็มศักยภาพภายใน 12-24 เดือน

บทสรุป

การประชุมของ ECES ในวันนี้ตอกย้ำให้เห็นว่า ความขัดแย้งในตะวันออกกลางไม่ใช่เพียงประเด็นด้านความมั่นคงเท่านั้น แต่ยังเป็นวิกฤตทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาคและระดับโลก อียิปต์ในฐานะประเทศที่อยู่ใกล้พื้นที่ความขัดแย้งและพึ่งพาเส้นทางการค้าทางทะเลสูง จึงเป็นด่านหน้าที่รับผลกระทบหนักที่สุดประเทศหนึ่ง

ECES ในฐานะคลังสมอง (think tank) ด้านเศรษฐกิจชั้นนำของอียิปต์ คาดหวังว่าผลการศึกษาครั้งนี้จะเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับผู้กำหนดนโยบาย นักลงทุน และประชาคมระหว่างประเทศ   ในการกำหนดทิศทางการรับมือกับวิกฤตที่ยืดเยื้อ และเตรียมพร้อมสำหรับการฟื้นฟูเศรษฐกิจเมื่อสถานการณ์คลี่คลายลง

ความเห็น/ข้อสังเกต 

• วิกฤตในคลองสุเอซส่งผลกระทบโดยตรงต่อผู้ส่งออกไทย ที่ใช้เส้นทางเดินเรือผ่านคลองสุเอซเป็นช่องทางหลักในการส่งสินค้าไปยังตลาดยุโรป แอฟริกาเหนือ และตะวันออกกลาง โดยเฉพาะกลุ่มสินค้าสำคัญ เช่น ข้าว อาหารแปรรูป ชิ้นส่วนยานยนต์ เครื่องปรับอากาศ ผลิตภัณฑ์ยาง และอาหารทะเลแช่แข็ง ซึ่งต้องเผชิญกับ (1) ค่าระวางเรือที่สูงขึ้น จากการที่เรือต้องอ้อมแหลมกู๊ดโฮป ทำให้ระยะเวลาขนส่งเพิ่มขึ้น 10-14 วัน และต้นทุนเพิ่มขึ้น 30-50% (2) ค่าเบี้ยประกันภัยทางทะเล ที่ปรับเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญสำหรับเรือที่ผ่านพื้นที่เสี่ยง (3) ความไม่แน่นอนของกำหนดส่งมอบสินค้า ซึ่งกระทบต่อความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทยกับคู่แข่งจากจีน อินเดีย และเวียดนาม

• แม้สถานการณ์เศรษฐกิจอียิปต์จะอยู่ในภาวะตึงตัว แต่ สคต. ไคโร เห็นว่ายังคงมีโอกาสทางการค้าที่น่าสนใจ สำหรับผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะใน (1) สินค้าอาหารและเกษตรแปรรูป เนื่องจากอียิปต์เป็นประเทศที่นำเข้าอาหารสุทธิ และต้องการความมั่นคงทางอาหารท่ามกลางวิกฤต (2) สินค้าฮาลาล ที่ไทยมีศักยภาพและเป็นที่ยอมรับในตลาด (3) วัสดุก่อสร้างและสินค้าอุตสาหกรรม สำหรับโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ของรัฐบาลอียิปต์ (4) การลงทุนใน เขตเศรษฐกิจคลองสุเอซ (SCZONE)ซึ่งให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีและเป็นประตูสู่ตลาดแอฟริกา-ยุโรป-ตะวันออกกลาง ภายใต้กรอบความตกลง COMESA และ AfCFTA

• สคต. ไคโร ขอแนะนำให้ผู้ประกอบการไทยพิจารณาแนวทางต่อไปนี้ (1) บริหารความเสี่ยงด้านการขนส่ง โดยวางแผนล่วงหน้าและกระจายการใช้เส้นทางเดินเรือ รวมถึงพิจารณาการใช้ระบบ Multi-modal transport (2) ตรวจสอบความสามารถในการชำระเงิน ของคู่ค้าในอียิปต์ เนื่องจากเงินปอนด์อียิปต์มีความผันผวนสูง ควรใช้ L/C หรือเครื่องมือป้องกันความเสี่ยง       ด้านอัตราแลกเปลี่ยน (3) ติดตามมาตรการนำเข้า ของรัฐบาลอียิปต์อย่างใกล้ชิด เนื่องจากอาจมีการปรับเปลี่ยนเพื่อรักษาเงินตราต่างประเทศ (4) ใช้ประโยชน์จากการอ่อนค่าของเงินปอนด์ เพื่อเสนอราคาสินค้าที่แข่งขันได้ และพิจารณาเข้าร่วมงานแสดงสินค้าสำคัญในอียิปต์ เช่น Cairo International Fair, Food Africa และ Egypt Project (5) ศึกษาโอกาสการลงทุนใน SCZONEเพื่อใช้เป็นฐานการผลิตและกระจายสินค้าสู่ตลาดในภูมิภาค

• สคต. ไคโร ประเมินว่า สถานการณ์เศรษฐกิจอียิปต์ในระยะสั้นยังคงมีความท้าทาย แต่หากความขัดแย้งในภูมิภาคคลี่คลายลง อียิปต์มีศักยภาพในการฟื้นตัวอย่างรวดเร็วด้วยปัจจัยพื้นฐานทางเศรษฐกิจ ประชากรกว่า 110 ล้านคน และตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ที่เป็นศูนย์กลางการค้า ผู้ประกอบการไทยที่เตรียมความพร้อมและสร้างเครือข่ายไว้ในช่วงนี้ จะมีความได้เปรียบในการขยายตลาดเมื่อเศรษฐกิจกลับสู่ภาวะปกติ

------------------------------------------------------------

แหล่งที่มาและรูปภาพ 

Egyptian Center for Economic Studies (ECES) — https://eces.org.eg/en/eces_event/readings-in-the-economic-impacts-of-the-conflict-in-the-middle-east/