สภาวะตลาดรถจักรยานยนต์ในอิหร่าน

ภาพรวมตลาด ตลาดรถจักรยานยนต์ของอิหร่านเป็นหนึ่งในตลาดขนาดใหญ่ที่สุดในตะวันออกกลาง และเคยติดอันดับ 1 ใน 4 ของโลกในช่วงก่อนปี 2549 โดยมียอดจำหน่ายมากกว่า 1.5 ล้านคันต่อปี อย่างไรก็ตาม ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา ตลาดได้รับผลกระทบจากมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ ภาวะเงินเฟ้อ การลดลงของกำลังซื้อประชาชน และข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น ส่งผลให้ยอดจำหน่ายลดลงอย่างมาก ก่อนจะเริ่มฟื้นตัวอีกครั้งตั้งแต่ปี 2565 เป็นต้นมา

อุตสาหกรรมรถจักรยานยนต์ของอิหร่านเริ่มพัฒนาอย่างจริงจังตั้งแต่ทศวรรษ 1960 ควบคู่กับการพัฒนาอุตสาหกรรมยานยนต์ของประเทศ ปัจจุบันมีผู้ผลิตและประกอบรถจักรยานยนต์กว่า 40 บริษัท สร้างการจ้างงานโดยตรงประมาณ 16,000 ตำแหน่ง และมีแรงงานในห่วงโซ่อุปทานอีกกว่า 80,000 คน

ข้อมูลจากสมาคมอุตสาหกรรมรถจักรยานยนต์อิหร่านระบุว่า การผลิตรถ จักรยานยนต์ในช่วงปี 2565–2566 เติบโตอย่างก้าวกระโดด โดยมีการผลิตมากกว่า 300,000 คันในช่วง 9 เดือนแรกของปี และคาดว่าทั้งปีจะเกิน 400,000 คัน เพิ่มขึ้นกว่าร้อยละ 80 จากปีก่อนหน้า ขณะที่ข้อมูลจากสำนักข่าวท้องถิ่น IRNA รายงานว่าช่วง 10 เดือนแรกของปีงบประมาณอิหร่าน (เริ่ม 21 มี.ค. 2022) การผลิตมีจำนวนกว่า 373,000 คัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 89 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อนหน้า

แม้อิหร่านจะมีโรงงานประกอบภายในประเทศจำนวนมาก แต่โครงสร้างอุตสาหกรรมยังคงพึ่งพาชิ้นส่วนและเทคโนโลยีจากต่างประเทศเป็นหลัก โดยเฉพาะจากประเทศจีน ผู้ประกอบการหลายรายนำเข้าชุดชิ้นส่วนแบบ CKD และ SKD เพื่อประกอบในประเทศ ก่อนจำหน่ายภายใต้แบรนด์ท้องถิ่น

ด้วยจำนวนประชากรกว่า 90 ล้านคน ผนวกกับระดับการใช้รถจักรยานยนต์ที่สูง และข้อจำกัดในการเข้าถึงรถยนต์ ตลาดอิหร่านยังคงเป็นหนึ่งในตลาดรถจักรยานยนต์ที่มีศักยภาพมากที่สุดแห่งหนึ่งในภูมิภาคตะวันออกกลาง ซึ่งภายหลังการแพร่ระบาดของโควิด-19 ความต้องการใช้รถจักรยานยนต์เพิ่มขึ้น เนื่องจากประชาชนหลีกเลี่ยงระบบขนส่งสาธารณะ อีกทั้งธุรกิจส่งอาหารและอีคอมเมิร์ซขยายตัวอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ยอดขายรถจักรยานยนต์ใช้งานเชิงพาณิชย์เติบโตอย่างมีนัยสำคัญ

คาดการณ์ว่าในช่วง 5–10 ปีข้างหน้าการเติบโตของการผลิตในประเทศ การขยายตัวของธุรกิจเดลิเวอรี และราคารถยนต์ที่สูงขึ้น ล้วนเป็นปัจจัยสนับสนุนความต้องการรถจักรยานยนต์ อย่างไรก็ตาม ตลาดยังคงเผชิญความท้าทายจากภาวะเงินเฟ้อ การคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ และความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน

จีนถือเป็นแหล่งจัดหาหลักของตลาดรถจักรยานยนต์อิหร่าน โดยรถจักรยานยนต์ส่วนใหญ่ที่จำหน่ายในประเทศมีพื้นฐานมาจากผู้ผลิตจีน ไม่ว่าจะเป็นรถสำเร็จรูปหรือชุดชิ้นส่วนประกอบ ทั้งนี้ การคว่ำบาตรจากชาติตะวันตกทำให้ผู้ผลิตจากญี่ปุ่น ยุโรป และเกาหลีใต้มีบทบาทลดลงอย่างมาก ส่งผลให้ผู้ผลิตจีนกลายเป็นผู้ครองตลาดเกือบทั้งหมด อย่างไรก็ตามอุตสาหกรรมยังคงพึ่งพาประเทศจีนเป็นแหล่งจัดหาชิ้นส่วนและเทคโนโลยีหลัก ขณะเดียวกันผู้ผลิตท้องถิ่นกำลังเร่งเพิ่มสัดส่วนการผลิตภายในประเทศและพัฒนาศักยภาพการผลิตเครื่องยนต์ของตนเอง เพื่อลดการพึ่งพาการนำเข้าในระยะยาว

แบรนด์ที่พบในตลาดอิหร่านประกอบด้วยรถที่พัฒนาจากเทคโนโลยีของ Honda Yamaha Suzuki รวมถึงแบรนด์จีน เช่น Lifan, Loncin, Zongshen, Haojue และ Keeway ที่ผ่านการประกอบโดยผู้ผลิตท้องถิ่น

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ผู้ผลิตอิหร่านพยายามเพิ่มสัดส่วนการผลิตชิ้นส่วนภายในประเทศเพื่อลดผลกระทบจากมาตรการคว่ำบาตร โดยบางรุ่นสามารถใช้ชิ้นส่วนที่ผลิตในประเทศได้มากกว่าร้อยละ 60 และมีผู้ประกอบการหลายรายเริ่มผลิตเครื่องยนต์ภายในประเทศเองแล้ว นอกจากนี้ ราคารถยนต์ในอิหร่านปรับตัวสูงขึ้นมากจากเงินเฟ้อและข้อจำกัดการนำเข้า ทำให้ผู้บริโภคจำนวนหนึ่งหันมาเลือกใช้รถจักรยานยนต์แทนรถยนต์ส่วนบุคคล

สำนักข่าวท้องถิ่น Iranjib รายงานว่าราคารถจักรยานยนต์บางรุ่นเพิ่มขึ้นมากกว่าร้อยละ 80 ภายในระยะเวลาไม่นาน สาเหตุสำคัญอาทิ การอ่อนค่าของเงินเรียลอิหร่าน ต้นทุนนำเข้าชิ้นส่วนที่เพิ่มขึ้น ข้อจำกัดด้านธุรกรรมการเงินระหว่างประเทศ ค่าใช้จ่ายด้านมาตรฐานสิ่งแวดล้อมและการรับรองผลิตภัณฑ์ และต้นทุนโลจิสติกส์และการขนส่งที่สูงขึ้น เป็นต้น ทั้งนี้แม้ราคาจะเพิ่มขึ้น แต่ความต้องการในตลาดยังคงอยู่ในระดับสูง เนื่องจากรถจักรยานยนต์ยังเป็นทางเลือกที่มีต้นทุนต่ำกว่าการครอบครองรถยนต์

แม้ว่าตลาดอิหร่านจะเผชิญข้อจำกัดจากมาตรการคว่ำบาตร แต่ยังคงมีศักยภาพสูงในหลายด้าน ความต้องการด้านอะไหล่มีแนวโน้มเติบโตอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากอายุเฉลี่ยของรถที่ใช้งานในประเทศค่อนข้างสูง และผู้บริโภคจำนวนมากเลือกซ่อมบำรุงแทนการซื้อรถใหม่

ปัจจุบันแม้ว่าประเทศจีนจะเป็นแหล่งจัดหาชิ้นส่วนรถจักรยานยนต์รายใหญ่ที่สุดของอิหร่าน แต่ประเทศไทยมีบทบาทเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในฐานะผู้ส่งออกชิ้นส่วนคุณภาพสูงเข้าสู่ตลาดอิหร่าน โดยเฉพาะชิ้นส่วนทดแทน (Aftermarket Parts)  และชิ้นส่วนสำหรับรถจักรยานยนต์ที่พัฒนาจากเทคโนโลยีญี่ปุ่นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ชิ้นส่วนจากประเทศไทยได้รับการยอมรับในตลาดอิหร่าน ได้แก่ คุณภาพการผลิตที่อยู่ในระดับใกล้เคียงมาตรฐานญี่ปุ่น ความสามารถในการแข่งขันด้านราคา และชื่อเสียงของประเทศไทยในฐานะฐานการผลิตรถจักรยานยนต์และชิ้นส่วนยานยนต์รายสำคัญของโลก