อียิปต์ก้าวสู่ช่วงสุดท้ายของโครงการ IMF 
จับตาการทบทวนครั้งที่ 8 และทิศทางเศรษฐกิจหลังสิ้นสุดโครงการ

อียิปต์กำลังก้าวเข้าสู่ช่วงสุดท้ายของโครงการปฏิรูปเศรษฐกิจภายใต้การสนับสนุนของ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) หลังคณะกรรมการบริหาร IMF เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม 2569 อนุมัติผลการทบทวนครั้งที่ 7 (Seventh Review) ภายใต้โครงการ Extended Fund Facility (EFF) ทำให้อียิปต์สามารถเบิกเงินภายใต้ EFF เพิ่มอีกประมาณ 1.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และเหลือการทบทวนครั้งที่ 8 ซึ่งเป็นรอบสุดท้าย ก่อนโครงการสิ้นสุดในวันที่ 15 ธันวาคม 2569

ที่มาของโครงการและวงเงินจริง

โครงการ EFF ปัจจุบันของอียิปต์ เริ่มเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2565 โดย IMF อนุมัติวงเงินระยะเวลาเดิม 46 เดือน จำนวน SDR 2.35017 พันล้าน หรือประมาณ 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และให้อียิปต์เบิกเงินทันทีประมาณ 347 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เป้าหมายสำคัญ คือ รักษาเสถียรภาพเศรษฐกิจ แก้ปัญหาการขาดแคลนเงินตราต่างประเทศ ลดเงินเฟ้อและหนี้สาธารณะ พร้อมปรับโครงสร้างเศรษฐกิจให้ภาคเอกชนมีบทบาทมากขึ้น

อย่างไรก็ดี เมื่อปี 2566 การดำเนินการบางส่วนมีความล่าช้า โดยเฉพาะการใช้อัตราแลกเปลี่ยนที่ยืดหยุ่นและการลดบทบาทรัฐในระบบเศรษฐกิจ ประกอบกับอียิปต์เผชิญแรงกดดันจากการขาดแคลนเงินตราต่างประเทศ เงินเฟ้อสูง และผลกระทบจากความขัดแย้งในภูมิภาค IMF จึงอนุมัติเมื่อเดือนมีนาคม 2567 ให้เพิ่มวงเงินอีก SDR 3.76 พันล้าน หรือประมาณ 5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ส่งผลให้วงเงิน EFF รวมเพิ่มเป็น SDR 6.11169 พันล้าน ซึ่งเทียบโดยประมาณกับ 8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

ทั้งนี้ 8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็นวงเงินรวมโดยประมาณของ EFF ไม่ใช่เงินที่อียิปต์ได้รับทั้งหมดในคราวเดียว แต่ IMF จะทยอยอนุญาตให้เบิกตามผลการทบทวนแต่ละรอบ นอกจากนี้ เมื่อเดือนมีนาคม 2568 IMF ยังอนุมัติ Resilience and Sustainability Facility (RSF) แยกต่างหากอีก SDR 1 พันล้าน หรือประมาณ 1.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อสนับสนุนการปฏิรูปด้านสภาพภูมิอากาศและ  ความยืดหยุ่นของเศรษฐกิจ ดังนั้น วงเงิน RSF ไม่ควรนำไปรวมกับวงเงิน EFF 8 พันล้านดอลลาร์เมื่อกล่าวถึงโครงการหลักของอียิปต์

เงิน EFF ที่อียิปต์ได้รับจนถึงปัจจุบัน

ตามข้อมูล IMF การเบิกเงินภายใต้ EFF ในแต่ละช่วงสำคัญ ประกอบด้วย 

• เงินงวดแรก เมื่ออนุมัติโครงการเมื่อเดือนธันวาคม 2565 จำนวนประมาณ 347 ล้านดอลลาร์สหรัฐ 

• การทบทวนครั้งที่ 1 และ 2 ซึ่งดำเนินการรวมกันเมื่อเดือนมีนาคม 2567 ประมาณ 820 ล้านดอลลาร์สหรัฐ 

• การทบทวนครั้งที่ 3 เดือนกรกฎาคม 2567 ประมาณ 820 ล้านดอลลาร์สหรัฐ 

• การทบทวนครั้งที่ 4 เดือนมีนาคม 2568 ประมาณ 1.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ 

• การทบทวนครั้งที่ 5 และ 6 ซึ่งดำเนินการรวมกันในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ประมาณ 2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และ

• การทบทวนครั้งที่ 7 เดือนกรกฎาคม 2569 อีกประมาณ 1.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

งวดสุดท้าย คือ การทบทวนครั้งสุดท้าย ครั้งที่ 8 ซึ่งคิดเป็นประมาณ 1.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

เงื่อนไขสำคัญของ IMF และผลการดำเนินงานของอียิปต์

ตั้งแต่เริ่มโครงการ IMF กำหนดนโยบายสำคัญหลายด้าน ได้แก่ การใช้อัตราแลกเปลี่ยนแบบยืดหยุ่น การดำเนินนโยบายการเงินเพื่อควบคุมเงินเฟ้อ การลดหนี้และความต้องการกู้ของภาครัฐ การจำกัดการลงทุนของรัฐ การเสริมมาตรการช่วยเหลือประชาชนกลุ่มเปราะบาง และการลดบทบาทของรัฐเพื่อเปิดพื้นที่ให้ภาคเอกชน

ช่วง Review 1–2 ถือเป็นช่วงที่อียิปต์มีปัญหามากที่สุด การทบทวนที่เดิมควรเกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2566 ถูกเลื่อนออกไป เนื่องจากการปรับอัตราแลกเปลี่ยนและการปฏิรูปเชิงโครงสร้างดำเนินการช้ากว่าเป้าหมาย จนเมื่อเดือนมีนาคม 2567 ธนาคารกลางอียิปต์ปล่อยให้อัตราแลกเปลี่ยนมีความยืดหยุ่นมากขึ้น พร้อมปรับขึ้นดอกเบี้ย ลดการลงทุนภาครัฐ และดำเนินนโยบายการเงินและการคลังที่เข้มงวดขึ้น จึงสามารถผ่าน Review 1 และ 2 ได้ ทั้งนี้ IMF ระบุว่า อียิปต์บรรลุเกณฑ์เชิงปริมาณเกือบทั้งหมด ยกเว้นเกณฑ์ด้านเงินสำรองระหว่างประเทศ ซึ่ง IMF อนุมัติ waiver หลังอียิปต์ดำเนินมาตรการแก้ไข

Review 3 IMF ประเมินว่า สถานการณ์เริ่มดีขึ้น โดยปัญหาการขาดแคลนเงินตราต่างประเทศลดลง อียิปต์สามารถบรรลุเป้าหมายทางการคลังและควบคุมการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ได้ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม IMF ยังคงเน้นให้รักษาอัตราแลกเปลี่ยนแบบยืดหยุ่น เพิ่มรายได้ภาครัฐ และเร่งการปฏิรูปเพื่อให้ภาคเอกชนเป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจ

Review 4 เมื่อเดือนมีนาคม 2568 IMF เห็นว่า อียิปต์สามารถรักษาเสถียรภาพเศรษฐกิจมหภาคได้ แม้ได้รับผลกระทบจากรายได้คลองสุเอซที่ลดลง แต่ระบุว่า ความคืบหน้าในการปฏิรูปโครงสร้างยังไม่ดี โดยประเด็นสำคัญยังคงเป็นการเพิ่มรายได้ภาษี การปรับปรุงสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ การเร่งขายหรือถอนการลงทุนจากทรัพย์สินรัฐ และสร้างการแข่งขันที่เท่าเทียมระหว่างรัฐกับเอกชน

Review 5–6ซึ่งรวมการพิจารณาเป็นครั้งเดียวในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 IMF ระบุว่าสถานการณ์เศรษฐกิจมหภาคของอียิปต์ดีขึ้นอย่างชัดเจน โดย GDP จริงขยายตัว 4.4% เมื่อปีงบประมาณ 2567/68 เงินเฟ้อลดลง และฐานะภาคต่างประเทศแข็งแกร่งขึ้น แต่ IMF ย้ำว่า การปฏิรูปเชิงโครงสร้างยังคงดำเนินการได้ไม่ดีพอ โดยเฉพาะการลดบทบาทของรัฐและสร้างสนามแข่งขันที่เท่าเทียมกับภาคเอกชน อียิปต์ต้องดำเนินมาตรการเพิ่มเติมด้านภาษี การบริหารหนี้ การกำกับรัฐวิสาหกิจ การขายทรัพย์สินของรัฐ และการปรับปรุงสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ

Review 7เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม 2569 IMF เห็นว่า อียิปต์รับมือกับผลกระทบจากสถานการณ์ตะวันออกกลางได้ค่อนข้างดี โดยยังคงใช้อัตราแลกเปลี่ยนที่ยืดหยุ่น ปรับราคาพลังงาน และควบคุมรายจ่ายงบประมาณ อย่างไรก็ตาม IMF ยังคงระบุว่า จำเป็นต้องรักษานโยบายการเงินที่เหมาะสมกับการลดเงินเฟ้อ รักษาวินัยการคลัง โดยเฉพาะเร่งดำเนิน State Ownership Policy และแผนขายหรือถอนการลงทุนของรัฐอย่างจริงจัง เพื่อให้เศรษฐกิจเติบโตโดยภาคเอกชนมากขึ้น

กล่าวโดยสรุป อียิปต์ไม่ได้ดำเนินการตามเงื่อนไขทุกด้านได้ตรงตามกำหนดเดิม สะท้อนจากการเลื่อนและรวม Review หลายรอบ รวมถึงการขอ waiver สำหรับเกณฑ์บางรายการ แต่หลังการปรับนโยบายครั้งใหญ่ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2567 เป็นต้นมา อียิปต์สามารถดำเนินมาตรการด้านเสถียรภาพเศรษฐกิจมหภาคได้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง จุดที่ IMF ยังเห็นว่า ล่าช้าที่สุด คือ การปฏิรูปเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะการลดบทบาทของรัฐ การขายสินทรัพย์ และการส่งเสริมการแข่งขันของภาคเอกชน

Review 8 (ครั้งสุดท้าย) และแผนหลังสิ้นสุดโครงการ IMF

ปัจจุบันเหลือ Review 8 ซึ่งเป็นการทบทวนครั้งสุดท้าย โดย IMF กำหนดวงเงิน EFF ที่เหลือสำหรับรอบนี้ไว้ที่ SDR 1.11302 พันล้าน และจะประเมินผลจากเป้าหมายเชิงปริมาณ ณ สิ้นเดือนมิถุนายน 2569 รวมถึงตัวชี้วัดในช่วงต่อมา ก่อนที่ EFF จะสิ้นสุดในวันที่ 15 ธันวาคม 2569

สำหรับช่วงหลังโครงการ รัฐบาลอียิปต์ได้ส่งสัญญาณค่อนข้างชัดเจนว่า ขณะนี้ มีความจำเป็น ที่จะเข้าสู่โครงการเงินกู้ IMF ใหม่ทันที โดยนายกรัฐมนตรี Mostafa Madbouly ระบุเมื่อเดือนมิถุนายน 2569 ว่ารัฐบาลไม่เห็นความจำเป็นสำหรับโครงการระดมทุนใหม่ภายหลังโครงการปัจจุบันสิ้นสุดลง ขณะเดียวกัน ประธานาธิบดี Abdel Fattah El-Sisi ได้มอบหมายให้รัฐบาลจัดทำ National Economic Program สำหรับยุคหลัง IMF

รัฐบาลอียิปต์ระบุว่า แผนดังกล่าวจะจัดทำร่วมกันระหว่างรัฐบาลกับธนาคารกลาง โดยมีเป้าหมายและตัวชี้วัดที่สามารถวัดผลได้ และต่อยอดจาก National Structural Reform Program, National Narrative for Sustainable Development และ Egypt Vision 2030 ก่อนนำเสนอประธานาธิบดีและเปิดรับความคิดเห็นจากผู้เชี่ยวชาญและภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งนี้ แม้โครงการ EFF สิ้นสุดลง ความสัมพันธ์กับ IMF จะยังดำเนินต่อไปตามกลไกปกติ เช่น Article IV Consultation และความร่วมมือทางวิชาการ

ข้อสังเกต/ข้อเสนอแนะ 

• สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ กรุงไคโร เห็นว่า การที่อียิปต์สามารถเดินทางมาถึง Review 7 และใกล้เข้าสู่การทบทวนครั้งสุดท้าย ถือเป็นพัฒนาการเชิงบวกเมื่อเทียบกับสถานการณ์เมื่อช่วงปี 2565–2566 ซึ่งอียิปต์ประสบปัญหาขาดแคลนเงินตราต่างประเทศอย่างรุนแรง เกิดตลาดอัตราแลกเปลี่ยนนอกระบบ และผู้นำเข้าประสบปัญหาในการจัดหาเงินตราต่างประเทศเพื่อชำระค่าสินค้า การเปลี่ยนมาใช้อัตราแลกเปลี่ยนที่ยืดหยุ่นมากขึ้นตั้งแต่เดือนมีนาคม 2567 ช่วยลดความบิดเบือนของตลาดและทำให้ปัญหาความต้องการเงินตราต่างประเทศที่ค้างอยู่ลดลงอย่างมาก

• สำหรับผู้ส่งออกไทย เสถียรภาพของตลาดเงินตราต่างประเทศและการปรับปรุงระบบเศรษฐกิจของอียิปต์ถือเป็นปัจจัยบวก เนื่องจากช่วยลดความเสี่ยงเรื่องการชำระเงินและข้อจำกัดในการนำเข้าสินค้า ขณะเดียวกันการที่รัฐบาลมุ่งเพิ่มบทบาทภาคเอกชน ส่งเสริมการลงทุน การผลิต และการส่งออก อาจสนับสนุนความต้องการสินค้าไทยในกลุ่มวัตถุดิบ สินค้าขั้นกลาง เครื่องจักร ชิ้นส่วนยานยนต์ ผลิตภัณฑ์ยาง อาหารและสินค้าเกษตรแปรรูป รวมถึงสินค้าอุปโภคบริโภค

• อย่างไรก็ดี การสิ้นสุดโครงการ IMF ไม่ได้หมายความว่า ปัญหาเศรษฐกิจของอียิปต์จะสิ้นสุดลงพร้อมกัน อียิปต์ยังมีหนี้สาธารณะและภาระดอกเบี้ยในระดับสูง รวมทั้งต้องรักษาค่าเงินแบบยืดหยุ่น ปรับราคาพลังงาน ลดเงินอุดหนุน และเพิ่มรายได้ภาษี ซึ่งอาจสร้างแรงกดดันต่อต้นทุนธุรกิจและกำลังซื้อของผู้บริโภค ผู้ส่งออกไทยจึงควรติดตามค่าเงินปอนด์ อัตราเงินเฟ้อ ดอกเบี้ย และเครดิตของผู้นำเข้าอย่างใกล้ชิด

• ทั้งนี้ การเร่งลดบทบาทของรัฐและการขายทรัพย์สินภายใต้เงื่อนไข IMF อาจสร้างโอกาสให้ภาคธุรกิจต่างชาติเข้ามามีบทบาทมากขึ้น ทั้งการลงทุน การร่วมทุน และการผลิตในประเทศ ซึ่งอาจเป็นโอกาสสำหรับผู้ประกอบการไทยในอุตสาหกรรมอาหารและเกษตรแปรรูป ยานยนต์และชิ้นส่วน ยางและผลิตภัณฑ์ยาง เครื่องจักร พลังงาน โลจิสติกส์ และบริการต่าง ๆ รวมถึงการใช้อียิปต์เป็นฐานเข้าสู่ตลาดแอฟริกา ตะวันออกกลาง และตลาดที่อียิปต์มีความตกลงทางการค้า

• สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ กรุงไคโร เห็นว่า เราไม่ควรมองเพียงว่า อียิปต์จะผ่าน Review 8 หรือไม่ แต่ควรให้ความสำคัญกับความสามารถของรัฐบาลในการรักษาวินัยทางเศรษฐกิจหลัง IMF สิ้นสุดบทบาทในฐานะกรอบกำกับโครงการ หาก National Economic Program หลัง IMF สามารถรักษาความยืดหยุ่นของอัตราแลกเปลี่ยน ลดภาระหนี้ เปิดพื้นที่ให้ภาคเอกชน และรักษานโยบายการค้าและการลงทุนที่คาดการณ์ได้ จะช่วยเพิ่มความน่าสนใจของอียิปต์ทั้งในฐานะตลาดส่งออกและฐานการลงทุนของไทยในระยะกลางถึงยาว

------------------------------------------

รูปภาพ http://businessmonthlyeg.com/unlocking-egypts-economic-future-key-insights-from-the-imfs-staff-report/

ที่มา

1. International Monetary Fund (IMF), IMF Executive Board Approves 46-month US$3 Billion Extended Arrangement for Egypt, 16 December 2022
   https://www.imf.org/en/news/articles/2022/12/16/pr22441-egypt-imf-executive-board-approves-46-month-usd3b-extended-arrangement

2. International Monetary Fund (IMF), IMF Executive Board Completes the First and Second Reviews of Extended Fund Facility Arrangement for Egypt, Approves Augmentation of the Arrangement, 29 March 2024
   https://www.imf.org/en/news/articles/2024/03/29/pr24101-egypt-imf-executive-board-completes-first-second-reviews-eff-approves-augmentation

3. International Monetary Fund (IMF), IMF Executive Board Completes the Third Review of the Extended Arrangement under the Extended Fund Facility for Egypt, 29 July 2024
   https://www.imf.org/en/news/articles/2024/07/29/pr24293-egypt-imf-exec-board-completes-3rd-rev-extended-arr-eff

4. International Monetary Fund (IMF), IMF Executive Board Completes the Fourth Review of the Extended Fund Facility Arrangement for Egypt, 11 March 2025
   https://www.imf.org/en/news/articles/2025/03/11/pr-2558-egypt-imf-completes-4th-rev-eff-arrangement-under-rsf-concl-2025-art-iv-consult

5. International Monetary Fund (IMF), Fifth and Sixth Reviews Under the Extended Arrangement Under the Extended Fund Facility and First Review Under the RSF, February 2026
   https://www.imf.org/en/news/articles/2026/02/26/pr-26064-egypt-imf-completes-5th-and-6th-revs-under-ext-arrange-under-eff-and-1st-rev-under-rsa

6. International Monetary Fund (IMF), Arab Republic of Egypt: Fifth and Sixth Reviews—IMF Country Report No. 26/69, 2026
   https://www.imf.org/-/media/files/publications/cr/2026/english/1egyea2026001.pdf

7. International Monetary Fund (IMF), IMF Executive Board Completes the Seventh Review Under the EFF and Second Review Under the RSF for Egypt, 30 July 2026
   https://www.imf.org/en/news/articles/2026/07/30/pr26271-egypt-imf-completes-the-7th-review-under-eff-and-2nd-review-under-the-rsf

8. State Information Service (SIS), PM: No need for a new IMF funding programme, 4 June 2026
   https://sis.gov.eg/en/media-center/news/pm-no-need-for-a-new-imf-funding-programme/

9. State Information Service (SIS), PM orders clear, measurable post-IMF national economic program, 20 July 2026
   https://sis.gov.eg/en/media-center/news/pm-orders-clear-measurable-post-imf-national-economic-program/