จีนลุยล้างไพ่มาตรฐานอาหาร! ปรับกฎเข้ม สร้าง “เกราะ” คุ้มครองผู้บริโภค

กระทรวงสาธารณสุขจีนร่วมกับสำนักบริหารการกำกับดูแลตลาดแห่งรัฐ (State Administration for Market Regulation: SAMR) ของจีน ประกาศใช้มาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารแห่งชาติและรายการปรับปรุงรวม 50 ฉบับ ครอบคลุมการควบคุมสารปนเปื้อน เกณฑ์วัตถุดิบ กระบวนการแปรรูป วิธีการตรวจวิเคราะห์ และอาหารสำหรับกลุ่มพิเศษ เพื่อสร้างบรรทัดฐานห่วงโซ่อุปทานซึ่งใช้เป็นกรอบกำกับดูแลของภาครัฐ แนวปฏิบัติของภาคธุรกิจ และคู่มือการเลือกซื้อของผู้บริโภค สรุปสาระสำคัญและแนวทางปฏิบัติที่ผู้ประกอบการไทยควรทราบ ดังนี้ 

1. การสกัดความเสี่ยงการปนเปื้อนสารตะกั่วและดีบุก

1.1 ป้องกันสารตะกั่วในขนมและของแถม: ขนมเด็กที่มีของแถมหรือการ์ดในถุงเดียวกัน ต้องมีบรรจุภัณฑ์แยกต่างหากอย่างอิสระ ห้ามสัมผัสอาหารโดยตรงโดยเด็ดขาด เพื่อป้องกันโลหะหนักปนเปื้อน พร้อมควบคุมตลอดห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่น้ำชลประทาน ดิน เครื่องมือ ไปจนถึงขั้นตอนการแปรรูปที่ห้ามใช้การเชื่อมตะกั่วหรือภาชนะเคลือบตะกั่ว

1.2 มาตรฐานใหม่ยังควบคุมตลอดห่วงโซ่ “จากแปลงเกษตรสู่โต๊ะอาหาร” ดังนี้

ขั้นตอนวัตถุดิบ: กำหนดให้น้ำชลประทานและสภาพแวดล้อมทางดินต้องเป็นไปตามมาตรฐานแห่งชาติ ในช่วงการปลูกต้องไม่ใช้เครื่องมือที่มีสารตะกั่วเกินมาตรฐานหรือเสี่ยงต่อการปนเปื้อน และต้องกำจัดขยะที่มีส่วนประกอบของตะกั่วออกจากพื้นที่ผลิตโดยเร็ว ส่วนขั้นตอนการเก็บเกี่ยว การตากแดด และการอบแห้งด้วยเครื่องจักร ต้องป้องกันการนำเข้าสารปนเปื้อนตะกั่ว

ขั้นตอนการแปรรูป: อุปกรณ์และเครื่องมือแปรรูปที่สัมผัสอาหารต้องไม่ซ่อมแซมด้วยการเชื่อมตะกั่ว และห้ามใช้อุปกรณ์เครื่องเซรามิคเคลือบตะกั่วหรือแก้วคริสตัลตะกั่วเพื่อการตกแต่ง มาสัมผัสอาหาร ตลอดจนห้ามใช้สารประกอบตะกั่วในกระบวนการผลิต เช่น ไข่เยี่ยวม้า เป็นต้น

ขั้นตอนบรรจุภัณฑ์: แนะนำให้บรรจุภัณฑ์ที่สัมผัสอาหารโดยตรงลดการใช้หมึกหรือสารเคลือบ และของเล่นหรือการ์ดแถมในถุงอาหารต้องมีบรรจุภัณฑ์แยกต่างหาก

1.3 ควบคุมสารดีบุกในอาหารกระป๋อง: บังคับใช้ระบบควบคุมแบบวงจรปิด (Closed-loop) สำหรับกระป๋องเหล็กเคลือบดีบุก (Tinplate)  เช่น ผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์ นมผง อาหารและเครื่องดื่มกระป๋อง ฯลฯ เพื่อป้องกันการละลายของดีบุกไอออน (ซึ่งมีความเสี่ยงเมื่อผ่านการฆ่าเชื้อด้วยความร้อนสูง สภาพแวดล้อมที่มีกรดสูง หรือการจัดเก็บเป็นเวลานาน) โดยกำหนดให้ให้ผู้ประกอบการเฝ้าระวังปัจจัยกัดกร่อนตัวกระป๋อง และลดความเสี่ยงการละลายของดีบุก และกำกับดูแลจำแนกตามประเภทสินค้า เช่น อาหารที่มีกรดสูง (เช่น สตรอว์เบอร์รีแปรรูปกระป๋อง) และเนื้อสัตว์ฆ่าเชื้อด้วยความร้อนสูง (เช่น เนื้อกระป๋อง) ต้องใช้กระป๋องชนิดมีฟิล์มเคลือบป้องกัน ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้ผ่านกระบวนการปลอดเชื้อ (เช่น นมผงกระป๋อง) ต้องผ่านการฆ่าเชื้อล่วงหน้าและอัดก๊าซคุ้มกันเพื่อลดการเกิดออกซิเดชันและการละลายของดีบุก มาตรฐานนี้จึงทำงานทำหน้าที่เสริมซึ่งกันและกันกับเกณฑ์จำกัดปริมาณดีบุกที่มีอยู่เดิม เกิดเป็นระบบป้องกันสองชั้นแบบ “การควบคุมกระบวนการ และ การจำกัดปริมาณ”

2. กำหนดเกณฑ์วัตถุดิบและสารอาหารเสริมสำหรับเด็ก

ยกระดับมาตรฐานโปรตีนนม โดยแบ่งประเภทและกำหนดเกณฑ์ชัดเจนเพื่อป้องกันความสับสนกับนมพาสเจอร์ไรส์หรือยูเอชที ได้แก่

1) โปรตีนนมเข้มข้น (Concentrated Milk Protein): ปริมาณโปรตีนไม่ต่ำกว่า 40 กรัม/100 กรัม (คำนวณจากฐานแห้ง (Dry Basis)) ยังคงสัดส่วนเคซีน เวย์โปรตีน รวมถึงแลคโตสและแร่ธาตุบางส่วน

2) โปรตีนนมไอโซเลท (Isolated Milk Protein): ปริมาณโปรตีนไม่ต่ำกว่า 90 กรัม/100 กรัม (คำนวณจากฐานแห้ง (Dry Basis)) ผ่านกระบวนการแยกเชิงลึกเพื่อขจัดแลคโตส ไขมัน และแร่ธาตุออกเกือบทั้งหมด เหมาะสำหรับอุตสาหกรรมอาหารพิเศษที่ต้องการวัตถุดิบความบริสุทธิ์สูง

3) การแสดงฉลากที่โปร่งใส มาตรฐานบังคับให้ระบุชื่อบนฉลากอย่างชัดเจนว่า “โปรตีนนมเข้มข้น” หรือ “โปรตีนนมไอโซเลท” โดยไม่อนุญาตให้ใช้ชื่อที่คลุมเครือเช่น “โปรตีนนม” เพียงอย่างเดียว และหากใช้กระบวนการอบแห้งแบบ fluidized-bed drying ในการผลิตโปรตีนนมไอโซเลท จะต้องระบุกระบวนการอบแห้งไว้บนฉลากด้วย เพื่อให้ผู้บริโภคเลือกซื้อได้อย่างถูกต้องและเป็นธรรม

นอกจากนี้ การคุ้มครองโภชนาการในเด็กเป็นอีกหนึ่งไฮไลต์ของการปรับปรุงมาตรฐานครั้งนี้ โดยมุ่งเน้นไปที่อาหารเสริมและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับเด็กวัยก่อนเรียน โดย “มาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารแห่งชาติ - ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับเด็กวัยก่อนเรียน ฉบับปรับปรุงใหม่” ได้ขยายเกณฑ์อายุเด็กวัยก่อนเรียนจากเดิมสูงสุด 60 เดือน เพิ่มเป็น 72 เดือน เพื่อให้ครอบคลุมเด็กวัยก่อนเรียนทั้งหมดและตอบสนองความต้องการโภชนาการในวัยเยาว์ได้ดียิ่งขึ้น นอกจากนี้ เพื่อคุ้มครองความปลอดภัยด้านโภชนาการ ได้มีการกำหนดเกณฑ์ปริมาณสูงสุดของสารอาหาร (ซึ่งเดิมไม่ได้กำหนดไว้) กำหนดวิธีการรับประทานของสินค้าแต่ละประเภท ปริมาณสูงสุดของสารอาหาร และบังคับให้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับเด็กต้องบรรจุเป็นห่อเล็กแยกตามปริมาณต่อวัน (ต่อครั้ง) 

3. การควบคุมสารอะคริลาไมด์ และมาตรฐานตรวจวิเคราะห์สารพิษชีวภาพ

ระบบควบคุมการเกิดสาร “อะคริลาไมด์” ในกระบวนการผลิต เพื่อตอบสนองความกังวลด้านสารพลอยได้จากความร้อนสูงในอาหารประเภทเฟรนช์ฟรายส์ ขนมปัง และกาแฟคั่ว (ซึ่งเกิดจากปฏิกิริยาระหว่างน้ำตาลรีดิวซ์และกรดอิมิโนแอสพาราจีน) มาตรฐานใหม่ได้กำหนดแนวทางควบคุมเชิงระบบ ดังนี้

• ลดสารตั้งต้น: ควบคุมปริมาณน้ำตาลรีดิวซ์และแอสพาราจีนในวัตถุดิบตั้งแต่ต้นทาง

•  ควบคุมกระบวนการความร้อน: กำหนดพารามิเตอร์เวลาและอุณหภูมิในการอบหรือทอดอย่างเคร่งครัด ห้ามอบหรือทอดจนไหม้เกรียมเกินไป เพื่อลดการเกิดสารอะคริลาไมด์โดยยังคงรสชาติและคุณภาพของอาหารไว้ได้

ยกระดับการตรวจวิเคราะห์สารพิษชีวภาพ มีการประกาศใช้มาตรฐานวิธีการตรวจวิเคราะห์สารพิษชีวภาพอีก 11 ฉบับ ครอบคลุมการตรวจสารพิษอะฟลาท็อกซิน ซิไตรนิน สารพิษจากเชื้อราอัลเทอร์นาเรีย และทีโตรดอกซิน ซึ่งรองรับการตรวจวัดหลายสารพิษพร้อมกันด้วยความแม่นยำสูง ซึ่งเชื่อมโยงกับเกณฑ์จำกัดปริมาณสารพิษจากเชื้อราในอาหารเดิม

ความเห็นของสำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ เมืองชิงต่าว

การประกาศใช้มาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารแห่งชาติพร้อมรายการปรับปรุงใหม่ของจีน ถือเป็นเข็มทิศสำคัญสำหรับผู้ประกอบการไทยในการวางแผนยุทธศาสตร์ และปรับปรุงผลิตภัณฑ์ให้ถูกต้องตามกฎระเบียบก่อนรุกเจาะตลาดจีน โดยมีแนวทางปฏิบัติที่สำคัญ อาทิ การแยกบรรจุภัณฑ์ของแถมไม่ให้สัมผัสอาหารโดยตรง การยกระดับมาตรฐานภาชนะบรรจุ การระบุส่วนประกอบบนฉลากอย่างแม่นยำ และการสื่อสารการตลาดอย่างตรงไปตรงมา ตลอดจนการควบคุมระดับความร้อนในกระบวนการอบและทอดเพื่อลดสารปนเปื้อน

นอกจากนี้ ผู้ประกอบการควรมุ่งเจาะตลาดกลุ่มพรีเมียมและสุขภาพ ควบคู่ไปกับการสร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อสร้างความเชื่อมั่น ยืนยันมาตรฐานความปลอดภัย และตอกย้ำความไว้วางใจในอาหารไทยแก่ผู้บริโภคชาวจีนได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว 

ทั้งนี้ ผู้ประกอบการสามารถศึกษามาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารแห่งชาติและรายการปรับปรุงรวม 50 ฉบับ ได้ทางเว็บไซต์

https://www.nhc.gov.cn/sps/c100088/202609/4f357dbdd51748fea20ce817d0466c40.shtml

ที่มา: https://www.cfsn.cn/news/detail/2450/370651.html