การเติบโตของตลาดสินค้าอาหารจากพืชในญี่ปุ่น

การเติบโตของตลาดสินค้าอาหารจากพืชในญี่ปุ่น

สตท. ณ เมืองฮิโรชิมา

ปัจจุบัน คำว่า “อาหารจากพืช” หรือ Plant based food ได้กลายเป็นคำศัพท์ซึ่งเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวางทั่วไป โดยเฉพาะสำหรับในตลาดญี่ปุ่นนั้น อาจกล่าวได้ว่าคงมีผู้บริโภคไม่มากนักที่ไม่เคยได้ยินหรือไม่รู้จักสินค้าอาหารประเภทนี้

           ในปี 2025 ตลาดสินค้าอาหารจากพืชในญี่ปุ่นมีมูลค่า 7.3 หมื่นล้านเยน (ประมาณ 1.6 หมื่นล้านบาท) โดยได้ขยายตัวอย่างต่อเนื่องเรื่อยมา และเมื่อเปรียบเทียบกับปี 2015 ซึ่งมีมูลค่า 8.9 พันล้านเยน เท่ากับเป็นการขยายตัวกว่า 8 เท่า โดยเฉพาะตั้งแต่ปี 2020 ซึ่งเกิดวิกฤติการระบาดของโรคโควิดได้มีส่วนช่วยกระตุ้นให้ผู้บริโภคใส่ใจในสุขภาพเพิ่มขึ้น และเริ่มให้ความสนใจต่อสินค้าอาหารจากพืชมากขึ้น

กระแสความสนใจต่อสินค้าอาหารจากพืชในญี่ปุ่น

           การให้ความสำคัญต่อสุขภาพโดยการเลือกรับประทานอาหาร ทำให้สินค้าอาหารจากพืชได้รับความสนใจและความต้องการบริโภคขยายตัว นอกจากนั้น สำหรับกลุ่มผู้บริโภคที่ใส่ใจกับสภาวะแวดล้อมก็เลือกบริโภคอาหารจากพืชซึ่งมีส่วนช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ช่วยประหยัดการใช้ทรัพยากรน้ำ และลดการทำลายป่าไม้ ซึ่งเป็นการช่วยคุ้มครองสภาวะแวดล้อมของโลก

บริษัท My voice Communication Inc.ได้มีการสำรวจความเห็นผู้บริโภค เกี่ยวกับสินค้าอาหารจากพืช ซึ่งมีประเด็นน่าสนใจ ดังนี้

1. การบริโภคสินค้าอาหารจากพืช  พบว่าในระยะหนึ่งปีที่ผ่านมา ผู้ที่ได้บริโภคอาหารจากพืชมีเกือบร้อยละ 40 โดยมีสัดส่วนสูงในกลุ่มผู้บริโภคสตรี อาหารจากพืชที่บริโภค ได้แก่ นมจากพืช ผลิตภัณฑ์เลียนแบบเนื้อทำจากถั่วเหลือง Gluten meat (โปรตีนที่แปรรูปให้คล้ายเนื้อสัตว์) อาหารแปรรูปที่ใช้พืชเป็นวัตถุดิบ สำหรับนมจากพืชมีการบริโภคมากที่สุดในกลุ่มผู้บริโภคสตรีโดยเฉพาะในช่วงวัย 30-60 ปีมีสัดส่วนถึงร้อยละ 24

2. ข้อดีของอาหารจากพืช ผู้บริโภคร้อยละ 34.9 เห็นว่าดีต่อสุขภาพ ร้อยละ 16.7 เห็นว่าทำให้ได้รับเส้นใยอาหารมาก ร้อยละ 13.9 เห็นว่าช่วยลดการดูดซึมไขมัน สำหรับในกลุ่มผู้บริโภคสตรีอายุน้อยเห็นว่าช่วยเสริมความงามและดีต่อการลดน้ำหนัก ส่วนผู้บริโภคสตรีสูงอายุเห็นว่าทำให้ได้รับโปรตีนดีจากพืช โดยมีโปรตีนสูงแต่ไขมันต่ำ อย่างไรก็ตาม ผู้บริโภคชายร้อยละ 50 คิดว่าไม่มีอะไรพิเศษ

3. เหตุผลที่ทำให้หันมาบริโภคอาหารจากพืช พบว่าเกือบร้อยละ 30 บริโภคเพื่อสุขภาพ โดยรู้สึกว่าดีกับร่างกาย ส่วนร้อยละ 18 เพราะต้องการทดลองว่ามีรสชาติอย่างไร   ในกลุ่มผู้บริโภคซึ่งรับประทานโยเกิร์ตทำจากพืช และเนย/เนยแข็งที่ทำจากพืช และผู้บริโภคที่รับประทานขนมหวานหรือขนมปังที่ไม่ใช้ไข่และนม บริโภคเพื่อลดระดับน้ำตาลและไขมัน เนื่องจากมีโปรตีนสูงและไขมันต่ำ   ในขณะที่ผู้บริโภคซึ่งรับประทานอาหารประเภท Plant-based Seafood   Vegan Egg/Egg Substitute บริโภคเพื่อปรับสภาพความสมดุลในร่างกายและเพื่อลดน้ำหนัก

4. สิ่งที่เป็นกังวลเกี่ยวกับอาหารจากพืช มีผู้บริโภคร้อยละ 45.2 ไม่แน่ใจว่าจะอร่อยหรือไม่  ร้อยละ 24.6 เกรงว่าราคาจะแพง และร้อยละ 19.2 กังวลเกี่ยวกับสารเติมแต่งที่ใช้ในในการผลิตอาหารจากพืช

ประเภทของอาหารจากพืช

ปัจจุบัน อาหารจากพืชที่จำหน่ายในญี่ปุ่นมีความหลากหลากมากขึ้น โดยแบ่งเป็นประเภทใหญ่ๆ ได้แก่ 

Soy meat หรือ ผลิตภัณฑ์ที่ทำจากถั่วเหลืองเพื่อเลียนแบบเนื้อ เป็นอาหารจากพืชที่มีการบริโภคมากที่สุด โดยผลิตจากโปรตีนถั่วเหลือง (Soy Protein) มีลักษณะ รสสัมผัส และรูปลักษณ์คล้ายเนื้อสัตว์จริง มีส่วนผสมหลักคือ โปรตีนถั่วเหลืองเข้มข้น (Soy Concentrate) หรือโปรตีนสกัดจากถั่วเหลือง (Soy Protein Isolate) ซึ่งผ่านกระบวนการแปรรูปให้มีเนื้อสัมผัสคล้ายเนื้อสัตว์  มี 4 ประเภทได้แก่ ประเภทแห้ง ประเภทรีทอร์ท (Retort) ประเภทแช่แข็งและประเภทแช่เย็น

1. Plant based milk หรือเครื่องดื่มที่ทำจากพืช เช่น ธัญพืช ถั่วเปลือกแข็ง (เช่น ถั่วเหลือง ข้าวโอ๊ต อัลมอนด์) โดยนำมาบดและสกัดส่วนประกอบที่เป็นของเหลว ใช้ดื่มเพื่อทดแทนนมวัว เนื่องจากไม่มีแลคโตสจึงเหมาะสำหรับผู้ที่แพ้นมวัวหรือมีภาวะย่อยแลคโตสผิดปกติ (lactose intolerance) และเป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่บริโภคมังสวิรัติ และผู้ใส่ใจสุขภาพและสิ่งแวดล้อม

2. ผลิตภัณฑ์ทดแทนผลิตภัณฑ์จากนม เช่น เนยและเนยแข็งทำจากพืช โยเกิร์ตทำจากพืช

3. ผลิตภัณฑ์ทดแทนไข่ที่ทำจากพืช

4. ผลิตภัณฑ์อื่นๆ เช่น ไอศครีม เครื่องปรุงอาหาร ฯลฯ

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์อาหารจากพืชที่น่าสนใจ

ผลิตภัณฑ์ทดแทนปลาทูน่า บริษัท Mitsubishiseito  (https://www.msdm-hd.com/) ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ทดแทนปลาทูน่าที่ทำจาก Konnyaku (Konjac) และสาหร่ายทะเล ใช้ชื่อ แบรนด์ว่า Osakana Kakumei ซึ่งจะออกจำหน่ายในปี 2016 คาดว่าราคาจำหน่ายจะอยู่ในระดับประมาณกิโลกรัมละ 2,000 เยน โดยมุ่งเป้าคือโรงพยาบาล สถานดูแลผู้สูงอายุและกลุ่มผู้บริโภคที่รับประทานซาชิมิไม่ได้  นอกจากนั้นได้มีสินค้าทดแทนปลาทูน่าของบริษัท Mimic Seafood ของประเทศเสปนที่ใช้มะเขือเทศเป็นวัตถุดิบ ส่วนบริษัท Nippon Ham ใช้ผง Konnyaku และเส้นใยอาหารเป็นวัตถุดิบพร้อมทั้งใส่วัตถุดิบเสริมกลิ่นธาตุเหล็กซึ่งเป็นกลิ่นเฉพาะของปลาทูน่า  ในขณะที่บริษัท Azuma Foods ยังมีผลิตภัณฑ์ทดแทนอาหารทะเลอื่นๆ ได้แก่ ปลาแซลมอน และปลาหมึกอีกด้วย

ผลิตภัณฑ์อาหารแปรรูป เช่น แกงกะหรี่และซุปที่ใช้ผักและถั่วเป็นวัตถุดิบของบริษัท Kagome  น้ำสลัดซีซาร์　(Caesar Salad Dressing)　ที่ใช้นมถั่วและมิโซะ เป็นวัตถุดิบ รวมทั้งซอสโบโลเนส (Bologness Sauce) ของบริษัท Kewpi ที่ใช้ Soy meat เป็นวัตถุดิบ เป็นต้น 

นอกจากนั้น มีร้านกาแฟที่เมืองโยโกฮามา ชื่อ Vee Sweets Café Yokohama  เป็นร้านที่เสิร์ฟอาหารและขนมหวานทุกประเภทซึ่งผลิตโดยไม่ใช้นม ไข่ ข้าวสาลีและน้ำตาลฟอกขาว เช่น แฮมเบอร์เกอร์ โดนัท ฯลฯ  อาหารทุกเมนูของร้านได้รับการชื่นชมว่าทั้งรูปลักษณ์และรสชาติไม่แตกต่างจากอาหารที่ใช้วัตถุดิบปกติเลย

สินค้าประเภทเครื่องดื่ม บริษัท Megumilk Snow Brand Co., Ltd. (https://www.meg-snow.com/plant_label/) ผลิตสินค้าอาหารภายใต้แบรนด์ Plant Label เช่น นมที่ใช้ถั่วลันเตา (Green Pea) เป็นวัตถุดิบ ซึ่งมีโปรตีนสูง ไขมันต่ำและถั่วลันเตาเป็นถั่วที่ไม่ได้จัดอยู่ในอาหารที่มีความเสี่ยงภูมิแพ้

ระบบการรับรองสินค้าอาหารจากพืช

           ญี่ปุ่นได้เริ่มระบบให้การรับรองสินค้าอาหารจากพืช โดยอยู่ภายใต้การบริหารขององค์กรชื่อ Plant Based Lifestyle Lab หรือ P-Lab (https://pbl-lab.net/) ซึ่งก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2021 โดยสามบริษัท คือ Pasona Group Inc. Fuji Oil Co., Ltd. และ Kagome Co., Ltd. ปัจจุบันมีสมาชิกรวม 53 บริษัท โดย P-Lab มีบทบาท เช่น ทำการค้นคว้าวิจัยร่วม ให้ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการบริโภคอาหาร จัดวางโครงสร้างพื้นฐานในการเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับอาหารจากพืช การสำรวจ รวมทั้งทำการสำรวจและวิเคราะห์ความเห็นผู้บริโภคเกี่ยวกับอาหารจากพืช เป็นต้น เมื่อเดือนมีนาคม 2025 ได้จัดตั้งและเริ่มใช้ระบบการให้การรับรองอาหารจากพืช ภายใต้เครื่องหมายรับรอง “Plant Base Certified”  (https://pbl-lab.net/certification/) เพื่อให้ผู้บริโภครู้จักและมีความมั่นใจในการเลือกสินค้าอาหารจากพืช ปัจจุบันมีสินค้าที่ได้รับการรับรองรวม 32 รายการของ 8 บริษัทผู้ผลิต

           ระบบการให้การรับรองดังกล่าว กำหนดมาตรฐานวัตถุดิบที่ใช้ การใช้วัตถุเจือปนอาหาร การผลิตและ การแปรรูป การนำไปใช้ในธุรกิจบริการอาหาร รวมถึงการระบุบนฉลากสินค้า ทั้งนี้ ระบบดังกล่าวเป็นระบบภาย ใต้ความสมัครใจโดยภาคเอกชนเอง มิใช่เป็นข้อกำหนดของภาครัฐ

             ในส่วนของมาตรฐาน JAS (Japan Agricultural Standard) สำหรับสินค้าอาหารจากพืช ปัจจุบันมีการกำหมดมาตรฐานสำหรับสินค้า Soy Meat หรือ เนื้อจากถั่วเหลือง และสินค้าปรุงแต่งที่ใช้ Soy meat 

แนวโน้มและอนาคตของตลาดสินค้าอาหารจากพืชในญี่ปุ่น

ในญี่ปุ่น กระแสความสนใจสินค้าอาหารจากพืชเห็นได้ชัดเจนจากการที่ซุปเปอร์มาร์เกตรายใหญ่ในหลายสาขามีการจัดมุมรวบรวมวางจำหน่ายสินค้าอาหารจากพืชโดยเฉพาะ บางแห่งมีสินค้าอาหารจากพืชวางจำหน่ายเป็นรายประเภทด้วย  ในร้านสะดวกซื้อทั่วไปก็สามารถหาซื้ออาหารจากพืชได้  ร้านอาหารที่มีเมนูซึ่งใช้อาหารจากพืชเป็นวัตถุดิบก็มีเพิ่มขึ้น  Tokyo Gas ซึ่งเป็นบริษัทผู้ผลิตและผู้ให้บริการแก๊สรายใหญ่ของญี่ปุ่นได้เปิด   เวปไซต์ชื่อ weeeat! (https://weeeat.tokyogas-com.co.jp/) เพื่อเป็นสื่อในการให้ข้อมูลเกี่ยวกับอาหารเพื่อความยั่งยืน หรือ Sustainable Food ซึ่ง Plant based food ก็เป็นหนึ่งในหัวข้อที่นำเสนอ

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีกระแสนิยมที่ค่อยๆเพิ่มขึ้น แต่สินค้าอาหารจากพืชในตลาดญี่ปุ่นยังคงมีความ ท้าทายต่างๆ ที่รออยู่ เช่น

1. การวิจัยพัฒนาสินค้ายังคงต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่องเพื่อสร้างความหลากหลายและตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคญี่ปุ่นที่ชอบแสวงหาสินค้าใหม่ๆ   อาหารจากพืชมักมีข้อกังวลในกลุ่มผู้บริโภคว่าอาจทำให้ขาดสารอาหารที่จำเป็นบางอย่างไป เช่นประเภทโปรตีนหรือแร่ธาตุ  พบว่าได้มีการวิจัยพัฒนา เช่น การใช้ DHA (กรดไขมันจำเป็นในกลุ่มโอเมก้า-3) ที่ได้ตามธรรมชาติเสริมลงในผลิตภัณฑ์ทดแทนปลาทูน่า หรือ ผลิตภัณฑ์ทดแทนเนื้อสัตว์ Soy and Brown Rice Meat Substitute Fillet ซึ่งพัฒนาโดยบริษัท Maisen Co., Ltd. (https://www.maisen.co.jp/) ใช้ถั่วเหลืองและข้าวกล้องเป็นวัตถุดิบ โดยมีปริมาณโปรตีน 1.4 เท่าของโปรตีนที่ได้รับจากเนื้อวัว 100 กรัม แต่มีแคลอรี่ต่ำเพียง 1/3 เมื่อเทียบกับเนื้อวัว อีกทั้งยังมีเนื้อสัมผัสไม่ต่างกับเนื้อสัตว์ จะเห็นได้ว่าการวิจัยพัฒนาเพื่อทำให้เป็นอาหารที่สมบูรณ์ด้วยสารอาหารและรสชาติเป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับการขยายความต้องการของอาหารจากพืชให้มากขึ้น

2. การผลิตอาหารจากพืชโดยไม่ใช้สารเติมแต่ง (Additives) เป็นแนวโน้มที่พบในสินค้าใหม่ๆของบริษัท ผู้ผลิตต่างๆ อาทิ บริษัท Sydecas Inc. (https://sydecas1.jimdoweb.com/) ได้พัฒนาอาหารจากพืชประเภทขนมขบเคี้ยวที่ดีต่อสุขภาพ ภายใต้แบรนด์ NinjaFoods ซึ่งใช้เทคโนโลยีพิเศษของบริษัทฯในการผลิต Konnyaku โดยไม่ใช้สาร Methyl Cellulose ซึ่งปกติใช้ในการทำให้ Konnyaku แข็งตัว และยังใช้ Konnyaku ผลิตเป็น Ninzia Paste ซึ่งนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตอาหารแปรรูปอื่นๆ เช่น Plant-based Kara-a-ge  หรือผลิตภัณฑ์เลียนแบบไก่ทอดคาราอะเกะ (Kara-a-ge) ที่ทำจากพืช เป็นต้น 

3. การลดระดับราคาอาหารจากพืช  ปัจจุบัน อาจกล่าวได้ว่าราคาของผลิตภัณฑ์อาหารจากพืชยังอยู่ในระดับค่อนข้างสูง เนื่องจากการพัฒนาอาหารจากพืชต้องใช้การลงทุนสูงในการทำการวิจัยหรือตั้งโรงงาน ซึ่งทำให้ผู้บริโภคลังเลที่จะเลือกซื้อเมื่อเปรียบเทียบกับอาหารจากสัตว์ อย่างไรก็ตาม แนวโน้มของราคาอาหารสัตว์และต้นทุนการผลิตเนื้อสัตว์ที่สูงขึ้นก็อาจช่วยให้อาหารจากพืชมีความได้เปรียบเพิ่มขึ้นในเชิงแข่งขัน และหากความต้องการอาหารจากพืชขยายตัว ปริมาณการผลิตเพิ่มขึ้น ก็จะช่วยทำให้ต้นทุนการผลิตต่ำลงได้ ซึ่งจะกระตุ้นให้ตลาดอาหารจากพืชขยายตัวมากขึ้นได้ในอนาคต

บทสรุปและข้อคิดเห็นสำหรับผู้ผลิตผู้ส่งออกไทย

           มีการคาดการณ์ว่า สินค้าอาหารจากพืชมีแนวโน้มจะขยายตัวเพิ่มขึ้นต่อไป จึงเป็นโอกาสสำหรับผู้ผลิตผู้ส่งออกไทยที่สนใจตลาดญี่ปุ่น จากข้อมูลข้างต้นจะเห็นได้ว่า ผู้บริโภคที่ให้ความสนใจและบริโภคอาหารจากพืชเป็นกลุ่มคนที่ใส่ใจกับสุขภาพ และมีสัดส่วนสูงในกลุ่มผู้บริโภคสตรี  การพัฒนาสินค้าอาหารจากพืชเพื่อเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการ และการเพิ่มความหลากหลายของผลิตภัณฑ์อาหารจากพืชเป็นสิ่งช่วยกระตุ้นการขยายความต้องการของผู้บริโภค ในขณะเดียวกันแม้ว่าผู้บริโภคมีความต้องการสินค้าอาหารจากพืช แต่ระดับราคาและภาพพจน์ของผู้บริโภคที่คิดว่ารสชาติไม่ดียังเป็นสิ่งที่ฉุดรั้งการขยายตัว ดังนั้น การพัฒนาสินค้าใหม่ๆที่มีรสชาติอร่อย และมีระดับราคาที่เหมาะสมจึงเป็นโจทย์สำคัญที่ผู้ผลิตผู้ส่งออกไทยต้องพิจารณาเพื่อสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันสำหรับสินค้าไทยในตลาดญี่ปุ่น

มกราคม 2569

ที่มาข้อมูล  

1. รายงานเรื่อง “Mitsuiseito is planing to supply plant based Maguro from Year 2026”(三井製糖、2026年から植物性マグロの提供を計画 ) โดย Foovo 5 ตค.2025 (https://foodtech-japan.com/2025/10/05/msdm/) 

2. รายงานเรื่อง “The first in Japan, the establishment of plant based food certified system” (日本初、プラントベース食品の認証制度が確立  ) โดย Diamond Chain Store Online 19 สค. 2025 (https://diamond-rm.net/sales-promotion/product-strategy/519784/) 

3. รายงานเรื่อง “A research on plant based food” プラントベースフードに関する調査   โดย Fuji News Network Prime Online 5 มิย. 2025 (https://www.fnn.jp/articles/-/882701)

4. Japan Soy Meat Association (日本大豆ミート協会)(https://www.soymeat.jp/plant-based-meat/basic/) 

5. รายงานเรื่อง “If only vegetalia, it’s no enough. Must be healthy and delicious plant based food, continuing by major food producers” (ベジタリアンだけじゃもったいない…おいしくてヘルシー 植物由来食品、大手メーカーも続々) โดย Yomiuri Newspaper online 9 เมย. 2025 (https://www.yomiuri.co.jp/national/20250409-OYT1T50115/) 

6. รายงานเรื่อง “Demand of plant based food is increasing due to health and environmental concerns” (健康志向や環境への配慮から需要増のプラントベースフード โดย Diamond Chain Store Online 21 กพ. 2025 (https://diamond-rm.net/sales-promotion/item-trend/505871/) 

7. รายงานเรื่อง “The newest trend in food technology, plant based meat (フードテック最新トレンド 植物肉プラントベース)โดย Future Food Fund 6 พย. 2024 

   (https://futurefoodfund.co.jp/stories/plantbased)