รัฐบาลคิวบาประกาศแผนการปฏิรูปเศรษฐกิจครั้งใหญ่

                            เนื้อหาสาระข่าว / บทวิเคราะห์: ท่ามกลางสถานการณ์ความตึงเครียดกับรัฐบาลสหรัฐฯซึ่งลากยาวมาตั้งแต่ช่วงต้นปีจนถึงขณะนี้ ประธานาธิบดีคิวบาได้ออกมาประกาศถึงแนวทางและมาตรการการปฏิรูปทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ ซึ่งมีวัตถุประสงค์ที่จะมอบอิสระในการดำเนินกิจการกับบรรดารัฐวิสาหกิจมากขึ้น ขยายขอบเขตการดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจของภาคเอกชน และเปิดโอกาสให้ประชาชนในประเทศและชาวคิวบาโพ้นทะเลสามารถเข้ามาลงทุนได้ภายใต้เงื่อนไขที่เท่าเทียมกับการลงทุนจากต่างชาติ โดยผู้นำคิวบากล่าวว่าประเทศคิวบาไม่สามารถเดินต่อในรูปแบบเดิมไปได้อีกแล้ว พร้อมระบุว่า "นี่คือช่วงเวลาที่จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนแปลง" ผ่านการให้สัมภาษณ์และการเผยแพร่ถ้อยแถลงของผู้นำคิวบาผ่านทางโทรทัศน์และวิทยุในประเทศเมื่อช่วงปลายสัปดาห์ที่ผ่านมา

                            โดยจากถ้อยแถลงของผู้นำคิวบา สามารถสรุปประเด็นการปฏิรูปทางเศรษฐกิจได้ดังนี้:

                            1) ลดจำนวนและขนาดของหน่วยงานภาครัฐและกลไกทางการเมือง เพื่อสงวนงบประมาณส่วนที่ดังกล่าวไปใช้กับโครงการสวัสดิการสังคมและการปรับระบบเงินเดือนให้กับพนักงานภาครัฐ

                            2) เพิ่มอิสระให้แก่รัฐวิสาหกิจเพื่อให้สามารถดำเนินงานได้โดยปราศจากคนกลาง หรือการแทรกแซงด้านการบริหารจัดการ โดยจะกำหนดให้รัฐวิสาหกิจมีอำนาจในการกำหนดโครงสร้างเงินเดือนของตัวเอง การจัดสรรผลกำไร และการดำเนินการเกี่ยวกับการนำเข้า - ส่งออกสินค้าด้วยตนเอง

                            3) ยุติการที่ให้ความช่วยเหลืออุดหนุนทางการเงินให้กับรัฐวิสาหกิจที่ไม่มีประสิทธิภาพ

                            4) เปิดเสรีทางการค้าระหว่างประเทศ และการยกเลิกข้อกำหนดที่บังคับให้ต้องใช้หน่วยงานนำเข้าของรัฐเป็นคนกลางในการดำเนินการในขั้นตอนต่าง ๆ 

                            5) ขยายขอบเขตกิจกรรมที่อนุญาตให้บรรดาธุรกิจภาคเอกชนสามารถดำเนินการได้เอง

                            6) อนุญาตให้ชาวคิวบาในประเทศและที่อยู่ในต่างประเทศ สามารถลงทุนและมีส่วนร่วมในระบบเศรษฐกิจของประเทศได้ ภายใต้เงื่อนไขที่เท่าเทียมกับนักลงทุนต่างชาติ รัฐวิสาหกิจ และสหกรณ์ทั้งหลาย

                            7) จัดทำกรอบกฎหมายใหม่ที่มีความมั่นคง มีความน่าเชื่อถือ และมีความปลอดภัย เพื่อรับประกันสำหรับธุรกิจในระยะยาว ที่สำคัญที่สุดก็คือเพื่อช่วยส่งเสริมการลงทุน โดยรัฐบาลคิวบาจะปรับปรุงกระบวนการอนุมัติการลงทุนให้มีความสะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น ทั้งยังกระจายอำนาจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอิสระมากขึ้น มีอำนาจในการอนุมัติโครงการลงทุนในพื้นที่ได้

                           8) การเปิดโอกาสให้ภาคเอกชนของคิวบาเข้ามามีส่วนร่วมในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวซึ่งถือเป็นเส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจคิวบาในปัจจุบัน โดยจะให้มีบทบาทจะเป็นในรูปแบบใดนั้นยังไม่มีรายละเอียดที่แน่ชัด

                           9) การปฏิรูปการจัดสรรที่ดินเพื่อการเกษตร และการเปิดโอกาสให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงปัจจัยการผลิตและเงินตราต่างประเทศได้ 

                           10) การแสวงหานักลงทุนต่างชาติในกิจการพลังงานหมุนเวียนเพื่อขยายการศักยภาพการใช้พลังงานสะอาด พร้อมกันจะยกเลิกข้อจำกัดในการนำเข้ารถยนต์ไฟฟ้าที่สามารถชาร์จไฟด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ได้

                    และ 11) เปิดโอกาสให้มีการลงทุนจากต่างชาติในธุรกิจการจัดเก็บขยะ

                           แนวทางการปฏิรูปและความเปลี่ยนแปลงหลายประการจากถ้อยแถลงของผู้นำคิวบา สะท้อนให้เห็นว่าตลอดเวลาที่ผ่านมารัฐบาลคิวบาควบคุมกลไกทางเศรษฐกิจประเทศไว้อย่างเข้มงวดเพียงใด ซึ่งให้หลังเวลากว่า 60 ปีที่ทางการคิวบาใช้เศรษฐกิจแบบวางแผนจากส่วนกลางหรือระบบคอมมิวนิสต์ ก็ถึงเวลาที่รัฐวิสาหกิจในประเทศคิวบาจะได้รับอนุญาตให้ดำเนินกิจการในรูปแบบเช่นกับบริษัททั่วไปในประเทศอื่น ๆ ของโลกเป็นครั้งแรก โดยจะมีอำนาจในการดำเนินกิจกรรมนำเข้าและส่งออก รวมถึงทำสัญญาที่ก่อให้เกิดรายได้เป็นเงินตราต่างประเทศ ซึ่งยังสามารถเก็บเงินตราต่างประเทศที่ได้มาส่วนหนึ่งไว้เพื่อขยายขีดความสามารถในการผลิตและการให้บริการได้อีกด้วย (หลังจากที่ต้องหักบางส่วนเข้าภาครัฐ) สามารถสร้างความร่วมมือทางเศรษฐกิจกับผู้ประกอบการประเภทใดก็ได้ และตัดสินใจเลือกลูกค้าและซัพพลายเออร์ของตนเอง จัดทำแผนการดำเนินงานของตนเอง แต่จะต้องเอื้อต่อการผลิตและการบริการเพื่อการส่งออกและเพื่อประชาชนภายในประเทศ แม้ว่ากิจกรรมบางอย่างอาจต้องตอบสนองต่อนโยบายของรัฐบาล ยิ่งไปกว่านั้น องค์กรธุรกิจจะสามารถผลิตสินค้าและให้บริการในด้านใดก็ได้ที่ตนมีความสามารถในการจัดการ โดยใช้ศักยภาพของตนอย่างเต็มที่โดยไม่มีข้อจำกัด

                          ประธานาธิบดีคิวบากล่าวว่า แนวทางการปฏิรูปเศรษฐกิจและมาตรการเหล่านี้ผ่านการหารือในระดับรัฐบาลแล้วและจะได้รับการอนุมัติเพื่อบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบเร็วๆ นี้ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากยังขาดรายละเอียดที่ชัดเจน ขอบเขตที่แท้จริงของการปฏิรูปจึงยังไม่เป็นที่แน่ชัด รวมถึงยังไม่ชัดเจนว่ามาตรการเหล่านี้จะเพียงพอที่จะกอบกู้เศรษฐกิจของประเทศที่กำลังเผชิญมรสุมทางเศรษฐกิจหลายด้านให้ฟื้นตัวขึ้นมาได้หรือไม่

                          ในมุมของการเมืองจากฝั่งสหรัฐฯ ยังไม่มีความชัดเจนว่ามาตรการที่ประกาศออกมาครั้งนี้จะถือว่ามีนัยสำคัญเพียงพอหรือไม่ในสายตาของรัฐบาลปธน.ทรัมป์ ซึ่งการประกาศครั้งนี้แสดงให้เห็นอีกครั้งว่ารัฐบาลคิวบาจะไม่ยอมถอย หรือผ่อนปรนอำนาจการควบคุมหากปราศจากแรงกดดัน หรือสภาพบังคับจากภายนอก ซึ่งได้เพิ่มแรงกดดันต่อคิวบาด้วยมาตรการคว่ำบาตรและการปิดกั้นการขนส่งน้ำมัน เพื่อบีบให้รัฐบาลคิวบาต้องเริ่มเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและเศรษฐกิจครั้งใหญ่ และแม้การประกาศแนวทางการปฏิรูปเศรษฐกิจครั้งนี้จะส่งสัญญาณว่าผู้นำคิวบาตระหนักดีถึงสถานการณ์ที่ไม่อาจดำเนินต่อไปได้ภายใต้สภาพและเงื่อนไขในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นภาวะเศรษฐกิจที่แร้งแค้น การถูกจำกัดการใช้พลังงาน ความยากลำบากของประชาชนในการหาอาหาร ยารักษาโรค และน้ำดื่ม และสิ่งจำเป็นในการดำรงชีวิต แต่รัฐบาลคิวบาก็ยังคงไม่มีท่าทีที่จะยอมผ่อนปรนอำนาจและการควบคุมในทางการเมือง

                          ข้อเสนอแนะ: การประกาศแนวทางการปฏิรูปทางเศรษฐกิจจากรัฐบาลคิวบาในครั้งนี้ นับว่าเป็นความเคลื่อนไหวใหญ่ที่น่าจับตาอย่างยิ่งสำหรับทิศทางความเปลี่ยนแปลงของระบบเศรษฐกิจ และนโยบายของคิวบา ซึ่งเป็นไปตามกระแสกดดันทางการเมืองจากประเทศมหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ โดยหลังจากนี้สำหรับท่านที่สนใจที่จะเปิดตลาด หรือขยายตลาดส่งออกสินค้าไปยังประเทศคิวบา ควรต้องติดตามทิศทางนโยบายที่แน่นอน รวมถึงกรอบเวลาของการเปิดตลาดเสรีในคิวบา เพื่อประโยชน์ในการวางแผนติดต่อทางธุรกิจต่อไป 

แหล่งสืบค้น/อ้างอิงข้อมูล:  
1) “Cuban leadership hopes its announced reforms will buy it time with the US” 
    โดย Macarena Vidal Liy และ Eyanir Chinea จาก El Pais
2) “Cuban Leader Diaz-Canel Announces Sweeping Economic Reforms to Fend Off U.S. Pressure” 
    โดย Nora Gamez Torres จาก Miami Herald
3) “South Florida Reactions Remain Mixed as Cuba Announces New Economic Reforms” 
    โดย Ivan Taylor จาก CBS Miami
สคต. ไมอามี /วันที่ 18 มิถุนายน 2569