การขับเคลื่อนการใช้พลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่น
การขับเคลื่อนการใช้พลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่น
สตท. ณ เมืองฮิโรชิมา
ญี่ปุ่นเป็นประเทศแนวหน้าประเทศหนึ่งในการนำพลาสติกชีวภาพมาใช้เพื่อลดปัญหาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจากพลาสติกแบบดั้งเดิม (Conventional plastic) ตลอดระยะที่ผ่านมา ตลาดพลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่นยังคงขยายตัวอย่างต่อเนื่อง โดยมีการผลิตและการใช้ประโยชน์ในแวดวงต่างๆทั่วไปอย่างกว้างขวางยิ่งขึ้น
ในปี 2021 ปริมาณการจำหน่ายพลาสติกชีวภาพ (รวมการผลิตในประเทศและนำเข้า) มีปริมาณ 42,000 ตัน ประกอบด้วย Bio-based หรือ Biomasss plastic หรือพลาสติกจากชีวมวล(Biomass) ซึ่งใช้ผลิต เช่น ถุงพลาสติกใส่สินค้า ฯลฯ และ Biogradable plastic เป็นพลาสติกที่สามารถย่อยสลายได้ ใช้ในการผลิต เช่น วัสดุสำหรับการเกษตรหรือผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ใช้แล้วทิ้ง เช่น หลอดดูด จานชาม ช้อน ซ่อม ฯลฯ ได้มีการประมาณการว่าในปี 2025 ปริมาณการจำหน่ายพลาสติกชีวภาพจะเพิ่มขึ้นเป็น 59,160 ตัน หรือเพิ่มขึ้นร้อยละ 40 จากปี 2021 และจะขยายตัวเป็น 80,344 ตันในปี 2028 และ 81,015 ตันในปี 2030
พลาสติกชีวภาพที่ผลิตภายในประเทศญี่ปุ่น เป็นประเภท Bio PA และ Bio PC โดยวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตทั้งหมดหรือบางส่วนต้องพึ่งพาการนำเข้า กล่าวคือ Bio PA ใช้วัตถุดิบไขมันนำเข้า ในขณะที่ Bio PC ใช้วัตถุดิบน้ำตาลนำเข้า มีรายงานว่าปัจจุบันยังไม่มีปัญหาเรื่องการขาดแคลนวัตถุดิบ แต่ในอนาคตหากความต้องการของวัตถุดิบดังกล่าวเพิ่มสูงขึ้นหรือความต้องการวัตถุดิบไปใช้เป็นอาหาร หรือใช้ในการผลิตไบโอเอทานอล (Bio ethanol) สำหรับเป็นเชื้อเพลิงมีมากขึ้นก็อาจเกิดปัญหาขาดแคลนวัตถุดิบได้
สำหรับ PLA หรือ Polylactic Acid ซึ่งเป็นพลาสติกชีวภาพสมบูรณ์แบบ ญี่ปุ่นพึ่งพาการนำเข้าเป็นส่วนใหญ่ โดยตั้งแต่ปี 2019 เป็นต้นมา นอกเหนือจากแหล่งนำเข้าเดิมคือ สหรัฐฯแล้ว มีการนำเข้าจากประเทศอื่นๆ เช่น ไทยและจีนเพิ่มขึ้นตามลำดับ โดยในไทยได้เริ่มมีการผลิตตั้งแต่เมื่อปี 2018 ทั้งนี้ ในระยะ 5 ปีที่ผ่านมาตั้งแต่ปี 2018 ราคานำเข้าต่อหน่วยได้เพิ่มสูงขึ้น 2 เท่า
สถานะปัจจุบันของพลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่น
รัฐบาลญี่ปุ่นได้กำหนดเป้าหมายการใช้เชื้อเพลิงสำหรับการบินที่มีความยั่งยืน หรือ SAF (Sustainable Aviation Fuel) เพื่อให้บรรลุเป้าหมาย Carbon Neutrality ในปี 2050 ทำให้บริษัทผู้ผลิตน้ำมันต่างก็เริ่มวางแผน ที่จะเปลี่ยนไปผลิต SAF การผลิต SAF ใช้วัตถุดิบเช่น วัสดุที่ได้จากพืช หรือน้ำมันพืชที่ใช้แล้วซึ่งเป็นทรัพยากรที่นำมาใช้ใหม่ได้ และจะได้ผลผลิตพลอยได้ (By-product) คือ ไบโอแมสแนฟทา(Biomass Naphtha) ในปี 2025 บริษัทผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ได้เริ่มขับเคลื่อนการผลิต SAF ภายในประเทศญี่ปุ่น ทำให้เริ่มมีการผลิตพลาสติกชีวภาพจากไบโอแมสแนฟทา จึงเป็นที่คาดการว่าพลาสติกชีวภาพประเภทไบโอแมสจะเข้าสู่โหมดการขยายตัวในตลาดญี่ปุ่น แม้ว่าการนำเข้าพลาสติกชีวภาพประเภท Bio PE และ PLA เริ่มเห็นแนวโน้มที่ลดลง แต่พลาสติกชีวภาพจากไบโอแมสนาฟทาดังกล่าวจะเป็นส่วนที่ผลักดันการขยายตัวของตลาดพลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่นต่อไป
อย่างไรก็ตาม ในขณะที่สหรัฐฯและประเทศในยุโรปมีมาตรการควบคุมการทิ้งพลาสติกประเภทใช้แล้วทิ้ง และมุ่งไปสู่พลาสติกที่ย่อยสลายตามธรรมชาติได้ แต่ในญี่ปุ่นเนื่องจากข้อจำกัดเช่น พื้นที่ประเทศ ระดับความชื้นที่สูง ทำให้ไม่เหมาะกับการสร้างโรงงานผลิตปุ๋ยหมักจากพลาสติกที่ย่อยลสายได้ ซึ่งเป็นข้อจำกัดสำหรับพลาสติกชีวภาพประเภทย่อยสลายได้ (Biogradable plastic)
การขับเคลื่อนสู่การใช้พลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่น
ภายหลังจากรัฐบาลญี่ปุ่นได้กำหนดยุทธศาสตร์ Plastic Renewable Resource Strategy” เมื่อปี 2018 ต่อมาเมื่อปี 2021 ได้มีการจัดทำ “Bioplastic Introduction Roadmap : Towards the sustainable use of plastic โดย 4 กระทรวง ได้แก่ Ministry of Environment, Ministry of Economic and Trade, Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries และ Ministry of Education and Science ในเอกสารดังกล่าวได้มีการนำเสนอแนวทางการวางรากฐานสำหรับพลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่น โดยมีเป้าหมายสำคัญ คือ การใช้พลาสติกชีวภาพให้มากที่สุด หรือ ประมาณ 2 ล้านตันภายในปี 2030
ตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2020 รัฐบาลญี่ปุ่นได้มีมติเห็นชอบการบังคับใช้ระเบียบการห้ามผู้ค้าให้ถุงพลาสติกฟรีกับลูกค้า หากลูกค้าต้องการถุงพลาสติกก็ให้เก็บเงินค่าถุง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่กระตุ้นให้พลาสติกชีวภาพได้มีบทบาทมากขึ้นในญี่ปุ่น และได้รับความสนใจจากทั้งภาคธุรกิจและผู้บริโภค จนมีการนำมาใช้อย่างกว้างขวางมากขึ้นตามลำดับ การจัดมหกรรมกีฬาโตเกียวโอลิมปิคเมื่อปี 2020 คณะกรรมการจัดงานได้ประกาศแผนการใช้ภาชนะอาหารที่เป็นพลาสติกชีวภาพทั้งหมดในสถานที่จัดแข่งกีฬา กระตุ้นให้ตลาดพลาสติกชีวภาพตื่นตัวมากยิ่งขึ้น แต่เนื่องจากการเกิดวิกฤติการระบาดชองโรคโควิด 19 ทำให้ไม่มีผู้มาชม การโหมโรงสำหรับพลาสติกชีวภาพจึงมิได้เกิดขึ้น อย่างไรก็ตาม ยังคงมีกระแสความสนใจและการนำมาใช้ก็ยังคงค่อยๆชยายตัวอย่างต่อเนื่อง
ในปี 2025 งานมหกรรมโลก World Expo Osaka กล่าวได้ว่าเป็นอีกหนึ่งโอกาสของญี่ปุ่นที่จะเผยแพร่และสนับสนุนการนำพลาสติกชีวภาพเข้ามาใช้ โดยจะเห็นได้ว่ามีการนำเสนอผลิตภัณฑ์ที่ใช้พลาสติกชีวภาพในรูปแบบต่างๆ มากมาย ยกตัวอย่าง เช่น
ที่โซนประตูด้านตะวันออก มีวางเก้าอี้แบบสตูล (Stool) ซึ่งสร้างโดยใช้เครื่องพิมพ์สามมิติ (3D Printer) เรียกชื่อว่า Sokaku วัสดุที่ใช้คือ DURABIO ซึ่งเป็นพลาสติกชีวภาพที่ผลิตจากพืชโดยบริษัท Mitsubishi Chemical โดยเป็นพลาสติกใส มีความทนทานสูงและสามารถใช้ได้เป็นเวลานาน และหากเลิกใช้แล้วสามารถถอดแยกออกเป็นสามส่วนและนำไปบดเพิ่อนำกลับไปใช้กับเครื่องพิมพ์สามมิติได้อีก
บริษัทในภูมิภาคตะวันตกของญี่ปุ่นหลายบริษัทได้ร่วมกันผลิต ไปป์ออร์แกน (Pipe Organ) ซึ่งผลิตด้วยพลาสติกชีวภาพ ซึ่งนำมาแสดงใน Osaka Healthcare Pavillion บริเวณโซน REBORN Challenge Area โดยใช้ท่อใสขึ้นรูปซึ่งเป็นพลาสติกชีวภาพประเภท Biomass (Biopolica) แบรนด์ Panlite ของบริษัท Teijin ส่วนคีย์บอร์ดผลิตจากพลาสติกชีวภาพ แบรนด์ DURABIO ของบริษัท Mitsubishi Chemical
เสื้อยึดที่บรรดาเจ้าหน้าที่ประจำในงานมหกรรมฯ สวมใส่ก็เป็นเสื้อที่ผลิตจากเส้นใยทำจากพลาสติกชีวภาพประเภท PLA โดยบริษัท Pieclex Co., Ltd. เส้นใยดังกล่าวถูกเรียกว่า เส้นใยไฟฟ้า ซึ่งมีคุณสมบัติพิเศษ คือหากมีแรงกระทบกับเส้นใยจะทำให้เกิดกระแสไฟฟ้ากำลังอ่อน เมื่อผู้ใส่เสื้อที่ใช้เส้นใยดังกล่าวมีการเคลื่อนไหว เส้นใยจะขยายตัวหรือหดตัวทำให้เกิดกระแสไฟฟ้าอ่อนๆ ส่งผลต่อการระงับปฎิกิริยาของแบคทีเรีย ซึ่งเป็นสาเหตุของกลิ่น และแม้ว่าจะผ่านการซักก็ไม่ทำให้คุณสมบัติดังกล่าวลดลงหรือหมดไป เมื่อสิ้นสุดการใช้เสื้อยังสามารถรวบรวมนำไปทำเป็นปุ๋ยหมักได้อีกด้วย
บริษัท Sanyoshi (https://www.owanya.com/) ซึ่งเป็นบริษัทท้องถิ่นในเมือง Aizuwakamatsu จังหวัด Fukushima ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์เครื่องเขิน ได้นำเสนอถ้วยที่ผลิตโดยการฉีดขึ้นรูปจากพลาสติกชีวภาพ PLA ที่ได้จากอ้อย โดยเป็นถ้วยพลาสติคที่มีความบางที่สุดในโลก (ณ ปี 2024) คือหนาเพียง 0.53 มล. นอกจากนั้นยังแสดงผลิตภัณฑ์ชามพลาสติกทำจาก PLA ผสมผสานด้วยเทคนิคการทำเครื่องเขินของท้องถิ่น โดยใช้แบรนด์ว่า IZ Earth
บทสรุปและข้อคิดเห็นสำหรับผู้ส่งออกไทย
ดังที่กล่าวข้างต้น ตลาดสำหรับสินค้าพลาสติกชีวภาพและผลิตภัณฑ์จากพลาสติกชีวภาพในญี่ปุ่นมีแนวโน้มขยายตัวมากขึ้น ในฝ่ายผู้ผลิตสินค้าได้มีการวิจัยพัฒนาใช้พลาสติกชีวภาพผลิตเป็นสินค้าใหม่ๆอย่างหลากหลาย ในขณะที่ผู้บริโภคญี่ปุ่นซึ่งสนใจและให้ความสำคัญกับสภาวะแวดล้อมกันมากขึ้นก็ต้องการซื้อหาสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ผู้ผลิตและผู้ส่งออกสินค้าไทยต้องศึกษาและทำการวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากพลาสติกชีวภาพให้มีความหลากหลาย รวมทั้งกำหนดกลยุทธ์การเข้าสู่ตลาดภายใต้กระแสความสนใจพลาสติกชีวภาพในตลาดญี่ปุ่น ซึ่งจะเป็นโอกาสให้ผลิตภัณฑ์พลาสติกชีวภาพของไทยเข้าสู่ตลาดญี่ปุ่นได้
กันยายน 2568
ที่มาข้อมูล
รายงานเรื่อง “A survey on bioplastic market (Year 2025)” (バイオプラスチック市場に関する調査を実施（2025年） ) โดย Yano Economic Research Institute 29 พค. 2025 https://www.yano.co.jp/press-release/show/press_id/3826
บทความเรื่อง “Experience the towel of the future" with "electric fiber" and "RFID technology at the Osaka-Kansai Expo” (電気の繊維」と「RFID技術」で広がる“未来のタオル体験”を万博で展開 大阪・関西万博 ) 11 เมย. 2025 https://pieclex.com/news/20250411.html )
รายงานเรื่อง “Bioplastic Introduction Roadmap : Towards the sustainable use of plastic” (バイオプラスチック導入ロードマップ ～持続可能なプラスチックの利用に向けて～ มค. 2021 โดย Ministry of Environment, Ministry of Economic and Trade, Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries และ Ministry of Education and Science (https://www.env.go.jp/content/900516837.pdf )
รายงานเรื่อง “Fundamental Knowledge on Bioplastic and its possibility : Bioplastic getting its live at the Osaka-Kansai Expo (バイオプラスチックの基礎知識と可能性～大阪・関西万博でも活躍するバイオプラスチック～ ) โดย Agriculture & Livestock Industries Corporation (ALIC) 12 สค. 2025 (https://www.alic.go.jp/joho-s/joho07_003381.html)
รายงานเรื่อง “A survey on bioplastic and the promotion of the reuse materials Year 2024 ” โดยธนาคาร MUFG มีค. 2025 (令和６年度バイオプラスチック及び再生材利用の促進に向けた調査 ) (https://www.env.go.jp/content/000322560.pdf)
